Voor Canadezen dreigt ijshockeyloze winter

Canada staat aan de rand van een nationale crisis. Het ijshockey in de hoogste competitie ligt stil door een CAO-conflict. ,,Het is moeilijk voor de fans om toe te zien hoe steenrijke eigenaars het uitvechten met steenrijke spelers.''

Een doordeweekse herfstavond bij La Cage Aux Sports, een enorme sportbar in het Bell Centre, de ijshockeyarena in het Canadese Montréal. Normaal gesproken zit het hier stampvol met supporters van de legendarische Canadiens, het plaatselijke team. Bij thuiswedstrijden kom je er niet eens in; bij uitwedstrijden volgen de fans hun helden in de National Hockey League (NHL), de Noord-Amerikaanse ijshockeycompetitie, op grote televisieschermen.

Maar vanavond niet. De tent zit minder dan halfvol, en op de schermen is een honkbalwedstrijd te zien. Hoewel de ijshockeycompetitie vorige maand had moeten beginnen, is er in heel Noord-Amerika nog geen puck gelanceerd. En dat zal mogelijk het hele seizoen zo blijven. De NHL ligt plat wegens een arbeidsconflict tussen de hoogbetaalde spelers en de directie van de competitie. De bonzen willen dat de hockeyers een forse salarisverlaging slikken om de competitie financieel gezond te maken. De spelers weigeren. Tenzij een van beide zijden toegeeft, blijven de ijshockeytempels op het hele continent deze winter donker.

Voor veel mensen in de Verenigde Staten valt daarmee te leven. Maar in Canada, waar ijshockey de nationale sport is, het cement van een anders soms losse nationale eenheid, is het vooruitzicht van een hockeyloze winter bijna een nationale crisis. De Canadese omroep CBC, die de uitzendrechten voor veelbekeken hockeywedstrijden bezit, heeft twee avondvullende programma's gewijd aan het conflict. Ron MacLean, presentator van Hockey Night in Canada – het `Studio Voetbal' van Canada – is gereduceerd tot het aankondigen van speelfilms die in plaats van de competitie worden uitgezonden. En dat voor een fractie van de kijkcijfers.

Breng de situatie ter sprake aan een tafel met jonge ijshockeyfans in La Cage Aux Sports en je krijgt er voor een uur geen speld meer tussen. ,,Ik hou van hockey, de sfeer, het gevoel'', zegt Philippe Matte, een jonge Frans-Canadees, terwijl een vriend bijschenkt uit een kan bier. ,,Het publiek hier in Québec houdt echt van de sport. Iedereen denkt dat hij de coach van de Canadiens zou kunnen zijn.'' Hij zou een pakket van kaartjes hebben gekocht voor tien thuiswedstrijden in de arena, en ,,baalt ervan'' dat er geen ijshockey is dit seizoen. ,,Nu moeten we meisjesdingen doen, zoals naar de film gaan. We kunnen op zaterdagavond niet zeggen: doei, ik ga naar de hockeywedstrijd kijken met mijn vrienden.''

Ook Julien St-Denis moet nog wennen aan het idee van een hockeyloze winter. ,,Als er geen staking was, dan zaten we nu naar hockey te kijken. Ik speel zelf ook, maar toch mis ik om ernaar te kijken en erover te praten.'' Zijn passie voor ijshockey kreeg hij van zijn vader, vertelt hij. ,,In onze cultuur is ijshockey enorm belangrijk. Waar ik opgroeide, een uur buiten de stad, is het een familieaangelegenheid.'' Wat het arbeidsconflict zelf betreft is hij boos op beide zijden. ,,Het feit dat ze niet eens met elkaar praten op dit moment toont aan dat ze niet echt geven om de fans.''

Aanleiding voor het conflict is het verlopen van een CAO waarbij in de afgelopen tien jaar de financiële verhoudingen in de NHL zijn scheefgegroeid. De 30 teams in de competitie (24 in de VS, zes in Canada) hebben een gezamenlijke jaaromzet van twee miljard dollar (1,6 miljard euro). Wegens snel gestegen spelerssalarissen – de gemiddelde ijshockeyer verdient 1,8 miljoen dollar per jaar – strijken de spelers inmiddels 75 procent van die omzet op. Volgens de NHL verloor de league in 2002-2003 echter 273 miljoen dollar. Negentien teams zijn verliesgevend.

Volgens de directie van de NHL is die situatie onhoudbaar, vooral omdat ijshockey, in vergelijking met Amerikaans voetbal, honkbal en basketbal, te weinig opbrengt aan televisie-inkomsten. De NHL heeft in de afgelopen jaren een onstuimige groei doorgemaakt, met nieuwe ijshockeyteams in onwaarschijnlijke, subtropische locaties als Florida, Georgia en Arizona. NHL-directeur Gary Bettman, een voormalige basketbalbaas, hoopte dat de sport aan populariteit zou winnen in de VS, en dat lucratieve tv-contracten zouden volgen. Dat is niet gebeurd, en ploegen ontvangen nu gemiddeld vier miljoen dollar aan televisie-inkomsten, vergeleken met bijvoorbeeld 81 miljoen in de National Football League (NFL).

De teambazen hebben de spelers buiten de deur gezet totdat er een nieuwe CAO wordt bereikt. Ze willen hun salarissen niet alleen terugdringen, maar ook aan banden leggen door middel van een collectief plafond, gebonden aan de inkomsten van de competitie. Andere competities als de National Basketball Association (NBA) en de NFL hebben al zulke plafonds (respectievelijk 58 en 64 procent). De ijshockeyers willen wel praten over een eenmalige salarisreductie, maar niet over een plafond. Sommigen van hen spelen nu in het buitenland; anderen zitten thuis. De kans is groot dat de Stanley Cup, de grote prijs in ijshockey, dit jaar niet zal worden uitgereikt.

De supporters zijn de dupe, zegt Jim Boone van de NHL Fan Association. ,,Het is moeilijk voor de fans om toe te zien hoe steenrijke eigenaars het uitvechten met steenrijke spelers,'' zegt hij. ,,Ik denk dat de spelers dachten dat de fans achter hen zouden staan, want ze worden altijd bejubeld. Maar de supporters hebben ook hun helden bekritiseerd, en gezegd: jullie zijn verwend, jullie krijgen meer geld dan jullie verdienen.''

Bij La Cage Aux Sports denken de supporters dat het een misrekening is geweest om hun Canadese wintersport uit te breiden tot in het diepe zuiden van de VS. ,,IJshockey is in eerste instantie een Canadese sport, mensen verlangen hier echt naar hockey. Het heeft te maken met je cultuur en waar je woont,'' meent Charles Olivier Michaud. ,,Bettman wilde de NHL zo groot maken als de National Football League, of honkbal. Alleen maar om meer geld te verdienen. Maar misschien zit dat er gewoon niet in voor de NHL.''