Van Gogh wilde `geen leven tussen beveiligers'

Theo van Gogh kreeg felle reacties uit de moslimgemeenschap na de film Submission, die hij samen met het Kamerlid Ayaan Hirsi Ali (VVD) maakte.

Hirsi Ali had begin vorig jaar al het idee om vrouwenlichamen te beschrijven met teksten uit de Koran. Ze wilde een kunstwerk met manshoge poppen voor het Haags Gemeentemuseum laten maken, maar Wim van Krimpen, directeur van het museum, raadde het haar af. Een video zou beter zijn. Toen zij Van Gogh dit voorjaar vroeg of hij het scenario Submission met verzen uit de Koran die geweld tegen vrouwen zouden goedkeuren, wilde verfilmen, zei hij: `Ben je niet bang? Oké, fantastisch'. Hij stemde ermee in. ,,Van Gogh is de graadmeter voor de tolerantie in Nederland'', zei Hirsi Ali direct daarna. ,,Als moslims niet zo heftig op hem reageren, zou Nederland pas tolerant zijn.''

Van Gogh ontving haar 's avonds op 28 juni in zijn studio in de Van Breestraat. Aan tafel zaten de producent, de decorbouwer, Van Gogh en Hirsi Ali. ,,Theo van Gogh heeft gezegd dat hij alles kan'', zei zij bij de koffie. ,,De verbeelding aan de macht'', antwoordde hij. ,,Alles kan, alles kan.'' Razendsnel transformeerde hij haar zoekende ideeën in tastbare requisieten, decorstukken, camerastandpunten. Praktisch, niets was een probleem. ,,Je stapt als het ware ín de koran.''

Hij benadrukte het belang van het naakte lichaam van de hoofdrolspeelster onder de sluier. ,,Je wilt het hele lichaam zien tot aan het schaamhaar.'' Terwijl Ayaan Hirsi Ali vond dat het om de `contouren van de naaktheid' ging in de film. Hij luisterde naar haar en concludeerde: ,,Het moet heel decent zijn.''

,,Dit is voor het eerst van mijn leven dat ik iets politieks doe'', zei hij die avond. Daar had hij als filmmaker moeite mee. ,,Zo'n film is al gauw een galmend vertoon van een nobel geweten.'' Niet als persoon. Hij genoot van het vooruitzicht van het schokeffect die de film teweeg zou brengen. ,,Twee ongeleide projectielen'', zei hij tegen Hirsi Ali. ,,Jij en ik.''

Tijdens de opnamen van de film op 31 juli bleek ook zijn onvrede met de inhoud van het scenario. ,,De humor ontbreekt'', zei hij 's morgens tijdens het grimeren. ,,Het is kunst hè? Dan moet je alles opvangen met de opnamen. Daar moet de dynamiek in zitten.'' Hij twistte met Hirsi Ali over de lengte van de film. Zij wilde vijftien minuten, hij van maximaal acht. ,,Ik ben niet bezig om jou met een therapie van je jeugd te helpen. Ik maak een film.''

De ochtend na het vertonen van de film bij het televisieprogramma Zomergasten – waar Ayaan Hirsi Ali te gast was – kreeg hij beveiliging door de Dienst Koninklijk en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) aangeboden. Die weigerde hij. De weken na het uitkomen van de film werden hij en Hirsi Ali bedreigd. Op de vraag of hij zich niet wilde laten beveiligen, zei hij steeds: ,,Ik wil geen leven tussen de beveiligers. Ik wil er niet over praten. Hoe serieuzer we spreken over bedreigingen en beveiliging, hoe groter de kans dat een gek een aanslag op me pleegt. Ik wil gewoon rond blijven lopen en zeggen wat ik wil.''