Feestelijk afscheid Haitink

Voor het laatst staat Bernard Haitink deze week als chef-dirigent voor de Sächsische Staatskapelle Dresden. Haitink maakte dit voorjaar bekend dat hij zijn contract, dat liep tot 2006, dit najaar al wilde beëindigen. Pas vorige maand werd de reden bekend. Haitink voelt zich beschadigd door de benoemingsprocedure van zijn opvolger Fabio Luisi, en begon gisteravond op de vertrouwde grond van het Amsterdamse Concertgebouw aan zijn afscheidstournee als chef.

Van spanning tussen orkest en scheidend chef was gisteravond niets te merken; integendeel. Ook de musici van de Staatskapelle kritiseren de manier waarop Luisi is aangesteld, en scharen zich dus achter Haitink. Maar voor afscheidsnostalgie bood het feestelijke programma evenmin gelegenheid, want de tournee was oorspronkelijk bedoeld als kroon op Haitinks 75ste verjaardag.

De Ouverture tot Von Webers opera Der Freischütz bood Haitink de gelegenheid alle potentiële kleuren in de orkestklank wakker te schudden. Die veelheid aan uitdrukkingsmogelijkheden had het orkest aansluitend nodig in Strauss' symfonische gedicht Also sprach Zarathustra, dat na de majestueuze openingsmaten uitmondt in een onnavolgbare stroom van symfonische gedachten, sequensen en sferen. Met gonzende lage strijkersklank, stralende eerste violen en het Duitse, donkere karakter van de blaassectie bewees de Staatskapelle zijn kwaliteiten in pralende pathetiek en licht lijnenspel. Maar in de nuances bereikte het niet de graad van afwerking die na de pauze wél klonk in een ongewoon potente uitvoering van Beethovens Zevende symfonie.

Met Mariss Jansons' interpretatie van Beethovens Tweede symfonie van woensdag vers in het gehoor viel op hoe verwant Haitink en Jansons soms zijn in hun intuïtief muzikanteske benadering. Net als Jansons dirigeerde Haitink Beethovens symfonie uit het hoofd, net als Jansons ook maakte hij ritmische precisie tot een belangrijk aandachtspunt. Maar Beethovens latere Zevende verdient een romantischer benadering dan de Tweede en kreeg die ook.

Die benadering zette de Staatskapelle voort in het snel genomen slotdeel, waarin Haitink zijn musici liet razen als een leger dat slechts overwinning accepteert. Wie dacht daarbij nog aan afscheid? Alleen het ontroerende Allegretto liet plaats voor melancholie. Van het werkelijk naderend afscheid was pas iets te merken aan de manier waarop Haitink alle voorste musici stevig de hand schudde tijdens het uitbundige slotapplaus.

Concert: Sächsische Staatskapelle Dresden o.l.v. Bernard Haitink. Gehoord: 1/11 Concertgebouw, Amsterdam.