Woorden en noten

,,Naast het componeren heb ik altijd gedichten geschreven. Meestal bleven die onvoltooid, maar al doende ontdekte ik de vreugde van het puzzelen met taal. Vorig jaar kon ik weinig componeren. Ik heb twee kleine kinderen, en woonde te klein in Amsterdam. 's Avonds pianospelen was geen optie, dus ben ik gaan dichten. Impuls en werkwijze zijn niet anders dan bij het componeren. Wat gebeurt er als ik dit met dat combineer? Nieuwsgierigheid houdt het werkproces open. Je eigen geur krijgt het toch wel.''

Micha Hamel is componist en dirigent. Deze maand verscheen zijn eerste dichtbundel Alle enen opgeteld. Vrijdag dirigeert Hamel in de Utrechtse serie `de componist als uitvoerder' het Radio Kamerorkest en bariton Thomas Oliemans in eigen liederen en werken voor kamerorkest. De Finse componist Jukka Tiensuu speelt eigen werk op klavecimbel.

,,Ik heb altijd graag poëzie gelezen. Tonnus Oosterhoff, Lucas Hüsgen, Hans Magnus Enzensberger. Mijn eigen gedichten lijken anekdotisch, maar daarin zijn ze bedrieglijk. De verhaaltjes zijn zo uit, maar dan heb je de pointe gemist. De onderwerpen zijn persoonlijk, natuurlijk! Wanneer je als dichter niet persoonlijk durft te zijn, raakt je poëzie losgezongen van de werkelijkheid. Dat wil ik niet. Maar `persoonlijk' is niet hetzelfde als autobiografisch. Als je langs een gat in de weg loopt, beschrijf je in een gedicht misschien juist wat er was gebeurd als je er wél in was gevallen. Een lezer hoeft dan echt geen fruitmand te sturen; of ja, liever wel eigenlijk.

,,Als componist heb ik veel gedichten op muziek gezet, en daarin nauw met dichters samengewerkt. De liederen die vrijdag worden uitgevoerd zijn vrijwel allemaal op teksten van Apollinaire. Ik ben dol op zijn overdaad aan beelden en de manier waarop hij loltrapt met taal. Met een `kale' dichter als Paul Célan moet je ontzettend oppassen. Eén verkeerde noot en je ramt het gedicht kapot. Maar de rijkdom van Apollinaire kan een stootje hebben. Een deel van de betekenis van zijn gedichten licht pas op door het uitspreken ervan; het startpunt is wezenlijk muzikaal. Mijn eigen gedichten op muziek zetten zou ik nooit kunnen. Als het gedicht ruimte laat voor muziek, is het in mijn dichtersoog onaf.

,,Het `gulle' van Apollinaire inspireert mij. Hij durft een prachtig beeld in een bijzin te stoppen, en dat onbesuisde trekt me. Anders was ik ook niet tot het dichten gekomen. Als je talent hebt, krijg je veel raad, ook goede. Maar ík moet uiteindelijk kiezen, en me vooral niet door vrees laten leiden. Mijn enige doel is steeds beter te worden in alles wat ik doe.

,,Als dirigent werk ik tegenwoordig veel in Italië en minder in Nederland. Wanneer je net komt kijken, willen alle Nederlandse orkesten en ensembles je uitproberen. Dan zeggen ze: `Nou, die kan wat!' Dus krijg je nóg een kans, en zeggen ze: 'Die kan wat, maar lang niet alles.' Het is een paradox: dirigeren kun je alleen leren in de praktijk, door vlieguren te maken. Daar komt bij dat ik in Nederland vooral nieuwe muziek dirigeerde en erg de behoefte voel me breder te ontwikkelen, ook in het `ijzeren' repertoire. Dat doe ik in Italië.

,,Ik woon nu tussen de koeien. Dat is fijn. Ik ben óf op reis om te dirigeren, of langdurig thuis om partituren te bestuderen, te componeren en te dichten. Dat is een prettige combinatie. Componeren is noeste arbeid. Als je acht minuten muziek op papier krijgt in één maand, is het veel. Ik begin nu al aan een opera voor de Nationale Reisopera voor 2008. Dichten is totaal anders. Het schaven aan een gedicht is meer een kwestie van er vaak kort naar kijken. En er veel over nadenken, op de fiets.''

Radio Kamerorkest o.l.v. Micha Hamel m.m.v. Thomas Oliemans: 5/11 20.25 uur MC Vredenburg, Utrecht. Res.: (030) 2314544. `Alle enen opgeteld' verscheen bij Augustus (ISBN 90-457-0443-9)