Oude liefde roest

Een eindredacteur bij deze krant krijgt soms paginalange stukken binnen waarin de informatie nogal lukraak staat verspreid en een duidelijk begin ontbreekt. Soms wordt door de auteur ook nog veel bekend verondersteld.

,,De NRC-lezer is hoogopgeleid en geïnteresseerd'', heet het dan.

Zo was het ook met de Grote Amerika Avond van de VPRO, gisteren. Een eindredacteur zou hebben geadviseerd te beginnen met de buitengewone videoclip van Eminem, die nu na ongeveer anderhalf uur kwam. In de clip worden Amerikanen met Orwelliaanse beelden opgeroepen te gaan stemmen. Leuk voor de liefhebbers want net nieuw, zoals presentator Felix Rottenberg zei. Leerzaam voor al die anderen die niet precies weten wat deze veelbesproken blanke rapper nou eigenlijk maakt. Daarna had gekozen kunnen worden voor die veehouder uit het Midden-Westen, die simpel vertelde: ,,Wij weten eigenlijk niet wat er in de rest van het land gebeurt, tenzij iets het nieuws haalt. En als iets het nieuws haalt, weten we niet wat we ervan moeten geloven.'' Zo waren er genoeg momenten die iets zinnigs zeiden over het Amerika dat morgen zijn nieuwe president kiest.

Maar zelden zal een avond die zoveel interessants bevatte zo slecht zijn begonnen en zo weinig sturing hebben gehad. Felix Rottenberg vertelde vanuit Felix Meritis om half acht eenvoudig dat het ging over de vraag waarom het onmogelijk is niet van Amerika te houden. Heel kort vroeg hij aan schrijver-journalist Jan Donkers hoe hij aan Amerika verslingerd was geraakt. En toen startte hij het eerste deel van een drieluik dat Hans Keller, Hans Fels en Abram de Swaan maakten over een busreis door de States. Deze drie begonnen met de Pilgrim Fathers, om daarna Immanuel Wallerstein te laten praten over hegemonie, Jonathan Safran Foer over het leger, waarna enkele voorbijgangers op Coney island hun volkslied moesten zingen – dit alles binnen twintig minuten en zonder verhelderend commentaar.

,,Ik zou nu hebben gezapt'', zei een 22-jarige studente geschiedenis bij ons thuis op de bank.

Ik word deze maand 42 en voelde me al te jong voor dit programma.

Misschien kwam het doordat even daarvoor de AVRO op Nederland 1 een documentaire had uitgezonden over de banden tussen Hollywood en het Pentagon. Een programma dat zo binnen een VPRO-avond had gepast. In een snelle maar logische opeenvolging van filmfragmenten en interviews werd zichtbaar hoe uitgebreid het Amerikaanse ministerie van Defensie meewerkt aan bekende oorlogsfilms. En hoe intens het zich bemoeit met het script. In Windtalkers (2002) bijvoorbeeld zat een passage waarin een marinier een gouden tand verwijdert bij een gesneuvelde Japanner. De scène moest worden geschrapt. Zo gedraagt een marinier zich niet, aldus de man in het Pentagon die erover gaat en die duidelijk maakte dat een oorlogsfilm het leger in een goed daglicht moet stellen, punt uit. De producenten van Windtalkers gehoorzaamden, anders kregen ze geen soldaten, vliegtuigen en bommen tot hun beschikking. Hoewel op historische beelden, gemaakt tijdens de echte oorlog, te zien was dat die tandartspraktijken voorkwamen.

De rol van het Pentagon is overigens niet speciaal iets van het Amerika van George W. Bush. Al in de familieserie Lassie (1961) moest een scène worden geschrapt waarin een legervliegtuigje vanwege een mankement verongelukt. De toekomstige rekruten zouden eens kunnen denken dat dit in het echt kon gebeuren.

Live televisie is natuurlijk altijd moeilijker. Jan Donkers en Louis Andriessen die een jazzplaatje op willen zetten en de naald blijft hangen. Maar daarin zat het hem niet. Als kijker bleef je je afvragen: wat willen ze ons vertellen? Waarom duurt dit programma van half acht tot middernacht? En wie zijn eigenlijk Hans Keller, Hans Fels en Bram de Swaan? Tuurlijk, we weten het wel ongeveer, maar de loyaliteit die als vanzelfsprekend wordt verwacht om het allemaal maar uit te zitten, die irriteert. Dus uiteindelijk toch maar overgeschakeld naar RTL 4 waar Marco Borsato in een kolkende Kuip toevallig net begon aan Ik leef niet meer voor jou.