Middeleeuwse schatten in Bergh

Kom er eens om: een prachtig en belangrijk werk van de hand van een van de grootste Italiaanse kunstenaars van de late middeleeuwen, in een Nederlandse collectie. Kasteel Huis Bergh heeft er een. Het dertig centimeter hoge paneeltje, rechthoekig met gepunte top, toont een halffigurige engel tegen een gouden achtergrond. Omstreeks 1310 schilderde Duccio di Buoninsegna het als onderdeel van de Maestà, het fameuze altaarstuk voor het hoogaltaar van de kathedraal van de Toscaanse stad Siena. Nadat dat grote schilderwerk in de achttiende eeuw verzaagd was, zijn onderdelen in verschillende collecties terechtgekomen. Onder kunsthistorici was de elegante en subtiel geschilderde Berghse engel altijd een mooie `Geheimtipp'. Maar als het aan Huis Bergh ligt, komt daar nu snel een einde aan. In een offensief vraagt het kasteel aandacht voor zijn prachtig gelegen locatie aan de Duitse grens bij Emmerich, en vooral voor de kwaliteit van zijn kunstcollectie.

Kasteel Huis Bergh was oorspronkelijk een middeleeuwse burcht, die in de loop der eeuwen is getransformeerd tot een fraai slot. In 1912 verwierf de Twentse industrieel Jan Herman van Heek het destijds vervallen gebouw en de omliggende landerijen. Hij liet het slot opknappen en bracht er zijn verzameling kunstwerken onder. Van Heeks beschouwde de middeleeuwen als een ideale periode waarin godsgeloof het leven leiding gaf. Het is tekenend voor die wat romantische belangstelling dat de eigenaar het kasteel, nadat een brand in 1939 het gedeeltelijk verwoest had, zoveel mogelijk naar de middeleeuwse vorm liet terugrestaureren. Maar ook in zijn smaak voor beeldende kunst tekent zich een voorkeur af voor de periode van de veertiende tot de zestiende eeuw.

Naast Duccio's engel bezat Van Heek nog een kleine, maar voor Nederland uitzonderlijke verzameling vroege Italiaanse schilderijen. Maar ook de Noord-Europese kunst had zijn belangstelling, zoals blijkt uit Vlaamse verluchte handschriften, Franse ivoren en schilderijen als het magnifieke drieluik van de Duitse meester Hans Döring met een voorstelling van de Heilige Maagschap, een voorstelling van Maria met Kind, vergezeld van Maria's ouders Anna en Joachim, haar halfzusters en hun respectievelijke echtgenoten en kinderen. Bij het verhaal van de twintigste-eeuwse kasteelheer Van Heek hoort natuurlijk ook de vondst, in een stoffige nis van de toren, van een paar vervuilde en gescheurde opgerolde doeken die zeventiende-eeuwse portretten van de Spaanse koning Philips IV bleken voor te stellen.

De collectie, die tot voor kort verspreid door het gebouw was opgehangen en alleen tijdens rondleidingen kon worden bekeken, is nu thematisch gehergroepeerd en voorzien van begeleidende teksten door Henk van Os, die er in een reeks van zijn tv-programma Beeldenstorm ook aandacht aan zal besteden. Vergeten werken, zoals een fraai Noord-Nederlands portret van een wat argeloos kijkende man met een rozenkrans (ca. 1500) en Conrad Faber von Kreuznachs portret van een man met een enorme hoed boven zijn krachtig gepenseelde gelaat (1525), zijn uit het depot tevoorschijn gekomen en worden nu weer getoond.

Presentatie: De middeleeuwen in huis Bergh. Huis Bergh, 's-Heerenbergh. Open za-zo 13-16u, nov-dec alleen zo; Inl. 0314-663830