Meeslepend muziektheater over Flaubert

De schrijver Gustave Flaubert in de voorstelling IK is ondanks zijn eenzaamheid eigenlijk nooit alleen. Terwijl hij op zijn roman Madame Bovary zit te zwoegen weet hij zich omringd door wezens die als een storm door zijn bewustzijn razen. Ze treiteren hem, maken grappen, roddelen, denken kritisch mee en formuleren zinnen.

Het is een kabaal van jewelste daar in dat schrijvershoofd, en de acteurs die de wezentjes verbeelden praten hectisch door elkaar heen, gesteund door harde beats. Componist Beppe Costa speelt Flaubert vanachter zijn met muziekinstrumenten volgestouwde bureau; hij (Flaubert) doet zijn best om de stemmen te regisseren maar meestal regisseren ze hem. Ze hebben bezit genomen van zijn fantasie en als schelle circusklanten dringen ze zich aan hem op, gehuld in de verre van realistische kostuums van Carly Everaert.

Vooral de dameskleding heeft een tic. Zo draagt Emma Bovary een naakt frame van baleinen over haar andere rokken heen en soms trekt zij dat frame diep over haar hoofd, waardoor ze eruitziet als een vogeltje in een kooi. Ze is niet vrij, deze vrouw, ze is met een saaie plattelandsdokter getrouwd en ze droomt van extatische liefde. Die ze ook werkelijk vindt, buiten het huwelijk om en van te korte duur.

Geert Lageveen en Leopold Witte, verantwoordelijk voor het script, verdiepen zich niet in de oorzaak van Emma's overspannen gedweep. Flauberts analyse – een overconsumptie van romantische literatuur in haar meisjesjaren – laten zij links liggen. Ze geven de overspelige hun volle sympathie, wat niet erg is want er komt humor bij. Als Emma zegt: ,,Ik ben een hysterisch wijf'', dan zegt Flaubert: ,,Ik ook.''

De historische Flaubert beweerde immers ooit: ,,Madame Bovary, c'est moi.'' Maar dat is volgens Lageveen en Witte slechts een deel van het verhaal. Hun Flaubert bestaat uit álle mensen die zijn hoofd bevolken. Zoals zijn beide malle alter ego's, de een verwijfd, de ander masculien, gespeeld door de scriptschrijvers zelf. Of die andere vrouw in zijn leven. Louise Colet, een collega, intelligent, felbegeerd en toch op hem, lelijke vent, verliefd. Hij misschien ook op haar. Alleen: Emma staat tussen hen in. Het personage lijkt het van de vrouw van vlees en bloed te winnen. Tamar van den Dop als Madame Bovary speelt op een verhoging, Margôt Ros als Louise Colet speelt op de grond: een ongelijke strijd tussen twee actrices die aan elkaar gewaagd zijn.

Het was een goede zet van Lageveen en Witte om de liefdestragedie van Emma Bovary met die van Louise Colet te verweven en het fictieve leven met het echte. Regisseur Gijs de Lange krijgt zo de gelegenheid om naar hartelust met schijn en werkelijkheid te spelen, met een groteske stijl (Van den Dop) en een meer naturalistische (Ros). Costa sluit daar met zijn melodieën mooi bij aan. Dromerige wijsjes worden afgewisseld door gemene dissonanten, tere passages door grof geschut. Wat ook de tegenstrijdigheden van Flauberts karakter aangeeft.

Lageveen, Witte, De Lange en Costa werken succesvol samen bij Orkater. Ze maakten al eerder de geestige producties Conijn van Olland en De Gouden Eeuw. IK is méér dan geestig; Ik is een hallucinerend muziektheaterfeest.

Voorstelling: IK door Orkater. Idee en tekst: Geert Lageveen en Leopold Witte. Muziek: Beppe Costa. Regie: Gijs de Lange. Gezien: 28/10 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 28/1. Inl: 020 6060600 of www.orkater.nl.