DEBAT OVER BZ IS EEN STRIJD TUSSEN RECHTSE KANONNEN... ...MAAR DE EEN HEEFT MEER SPREEKTIJD... ...EN GAAT OOK WAT MINDER WILD TEKEER

,,Ja, ik denk wel dat ik van de groep-Wilders vandaag de begrotingbehandeling Buitenlandse Zaken doe'', zegt Geert Wilders, de van de VVD afgesplitste parlementariër die thans een eenmansfractie vormt. Wel een groot verschil met vorig jaar, geeft Wilders toe, enkele uren voordat vanmorgen het debat over de BZ-begroting begon. Vorig jaar had hij, toen nog buitenlandwoordvoerder van de VVD, dertig minuten om de staf te breken over het buitenlandbeleid van de regering. Te weinig aandacht voor het internationale moslimterrorisme, te weinig krachtig optreden tegen de Iraanse connectie – dat waren Wilders specialiteiten als VVD-buitenlandwoordvoerder.

Dit jaar heeft hij, als eenmansfractie, echter maar dertig minuten spreektijd voor álle begrotingen die in de Tweede Kamer worden behandeld, en die hij naar eigen inzicht mag verdelen. Om te vermijden dat hij in elk begrotingsdebat nog maar een halve minuut of iets dergelijks het woord zou mogen voeren, heeft Wilders ervoor gekozen de meeste begrotingen te laten varen. Hij doet alleen Buitenlandse zaken, Justitie, Binnenlandse zaken en Sociale Zaken. Dat is trouwens nog steeds maar ruim zeven minuten per debat.

,,Ach ja, die Wilders met zijn vijf minuten'', zegt Hans van Baalen, die dit jaar voor de VVD de begroting buitenland doet. Hij was bij de VVD al prominent woordvoerder inzake Defensie en Europa, en heeft er nu door het verdwijnen van de onstuimige Wilders een belangrijk terrein van het Kamerwerk bijgekregen. Dit gegeven is van meer dan administratieve betekenis. Zowel Wilders als Van Baalen willen graag als politicus appelleren aan de politieke ruimte die geacht wordt rechts van de VVD te bestaan – dus wat dit betreft is de begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken misschien op te vatten als een eerste treffen tussen Rechtse Giganten.

Toch bestaan er tussen beiden grote, zowel karakterologische- als politieke verschillen. Wilders is al sinds zijn aantreden in de Tweede Kamer, in 1998, een zienderogen eigenzinnig Kamerlid, voortdurend overhoop met de fractiediscipline in de VVD waarvan hij – thans éénmansfractie vormend – nu natuurlijk geen last meer heeft. Van Baalen daarentegen is op en top partijman. Zeker, ook hij ziet niet op tegen enig eigenzinnig vuurwerk – gezien bijvoorbeeld zijn luid verzet tegen de Europese Grondwet in het verleden, dat de Europa-gezinde delen van het VVD-establishment binnen de VVD menigmaal witheet maakte, maar waarvan nu weinig meer over wordt vernomen. Van Baalen is ook de auteur van de befaamde `eed' van VVD-leider Zalm bij de verkiezingen van 2003, dat hij klaar stond om als leider van de grootste partij het premierschap op zich te nemen. Bedoeld als een proeve van heldere, liberale ambitie, gold Zalms verzekering al spoedig als een proeve van amusante, liberale hybris.

Maar onstuimige acties als het uit de losse hand en in het vuur van de rede opzeggen van vertrouwen in ministers zonder daar politieke consequenties aan te verbinden – een van de specialiteiten van Wilders – hoeven van Van Baalen zeker niet gevreesd te worden. Anders dan het ongeleid projectiel uit Venlo in de politiek verzeild uit ergernis over de Jan Saliegeest die hij als ambtenaar van de Sociale Verzekeringsbank had leren kennen, wordt Van Baalens politieke carrière door zorgvuldige opbouw gekenmerkt. Hij behoorde tot de legendarische groep veelbelovende jongeren die de voormalige VVD-leider Bolkestein ooit om zich heen verzamelde. Hinderlijke geruchten over onbezonnen extreemrechtse sympathieën, nog in zijn studententijd, lijken inmiddels grotendeels verstomd en vormen in het huidige politieke klimaat wellicht ook minder een handicap.

Tekenend voor het verschil tussen beiden is de omgang met de belevenissen in de nadagen van VVD-leider Hans Dijkstal, die eind 2001/begin 2002 dacht op een klinkende verkiezingsoverwinning af te stevenen – op voorwaarde tenminste dat ook andere VVD-politici zich voor de volle duur van de campagne zouden onthouden van het innemenen van politieke standpunten – en al helemaal rechtse. Zowel Wilders als Van Baalen kon zich daar niet in vinden. Ze zeiden dat ook binnenskamers – zeer tot ongenoegen van de leider die interne kritiek maar moeilijk kon velen. Wilders heeft zijn heldenrol als dissident in deze periode, achteraf, breed uitgemeten, maar van Baalen hoor je er nooit meer over.

Verandert met de wisseling van het VVD-woordvoerderschap buitenland nu ook de koers van deze partij? ,,Ik zou niet weten waarom, want Geert heeft de afgelopen jaren immers namens de VVD-fractie gesproken'', zegt Van Baalen. Maar bij enig doorvragen blijkt er – zoals dat in Haags jargon heet – toch wel degelijk sprake van `accentverschillen'. Over zaken als de Saoedische financiering van terroristen - aambeeld van Wilders door de jaren heen – kan Van Baalen zich minder opwinden. Hij is van zins tijdens de begrotingsbehandeling te pleiten voor een `toetsingskader' voor uitzending van militaireen naar missies die in de Veiligheidsraad door een veto worden getroffen. Dan hoeft er – zoals bij `Irak' – niet altijd zo moeilijk meer gedebatteerd te worden over de gerechtvaardigdheid van inzet van troepen.

Voorts zal Van Baalen er op aandringen dat minister Bot, na de beëindiging van het Nederlands voorzitterschap, zich minder met de Europese Unie en meer de rest van de wereld gaat bezighouden. Van Baalen laat Europa zelf als onderwerp vandaag helemaal liggen.

Wilders daarentegen brengt een – naar hij hoopt – opzienbarend zevenpuntenplan voor Europa reeds vandaag in zijn zeven minuten. ,,Want volgende week heb ik nauwelijks spreektijd'', zegt hij. ,,Kamervoorzitter Weisglas had me eerst anderhalve minuut toebedeeld en na veel geruzie heb ik daar drie minuten van kunnen maken''. Veel te weinig dus voor een éénmansfractie, die juist in Europa een van zijn sterke punten ziet, en een basis voor toekomstige partijvorming door de Groep Wilders. Geen land er meer bij in de EU, en de gulden terug als het zo doorgaat met de financiële discipline in Europa - Wilders heeft spectaculaire voorstellen vandaag. Het valt alleen te vrezen, dat de andere fracties hun ruime spreektijd vandaag niet zullen gebruiken om Wilders van weerwoord te dienen.

De Tweede Kamer spreekt deze week ook over de begrotingen Buitenlandse Zaken, Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).