Adviseurs van Balkenende vrezen winst Kerry

Nederland kende in 1994 en 2002 machtswisselingen na een regime change in de Verenigde Staten. Hebben de Amerikaanse verkiezingen voorspellende waarde?

Adviseurs van premier Balkenende vrezen een overwinning van John Kerry bij de Amerikaanse verkiezingen morgen. Want regime change in Washington betekent regime change in Europese hoofdsteden, menen zij.

De strategen van Balkenende staan daarin naar eigen zeggen niet alleen. Ze hebben er al maanden geleden met Europese geestverwanten over gesproken, onder meer in Portugal. Maar premier

Balkenende spreekt zich niet uit. De Amerikaanse verkiezingen zijn een ,,interne aangelegenheid'', zegt zijn woordvoerder, Kerry kan natuurlijk winnen.

Zij baseren hun vrees op voorgaande verkiezingen. De premiers Kok (1994) en Balkenende (2002) verdreven het CDA en Paars kort nadat de Amerikanen Clinton (1992) en Bush jr. (2000) een nieuwe politieke periode inluidden. Andere strategen zien die verbanden ook. ,,Balkenende moet de hele nacht in bed bidden dat Bush wint'', zegt Hans Anker, gevestigd in New York, en als politiek adviseur betrokken bij achtereenvolgende PvdA-lijsttrekkers, onder wie Wouter Bos.

,,Het verband is er zeker'', meent Hans Hillen, voormalig CDA-strateeg. ,,Daarom was ik vier jaar geleden zo voor Bush, dat zou de agenda in Nederland ook veranderen.'' De strategen – behalve Hillen – denken dat winst van Kerry nu de weg kan banen voor PvdA-leider Bos.

Het model klopt natuurlijk niet altijd. Critici kunnen gemakkelijk wijzen op voorbeelden die de stelling ondergraven. Conservatieven als Aznar in Spanje en Berlusconi in Italië zijn gekozen in de Clinton-tijd, zegt Tweede-Kamerlid Hans van Baalen, buitenlandwoordvoerder en meermalen campagnestrateeg bij de VVD. Hij ziet eigenlijk alleen in de jaren tachtig een ,,echte vloedgolf'' van gelijkgestemde winnende politici: Reagan, Thatcher en Lubbers hadden een gelijksoortige politieke agenda. Tussen Bush en Balkenende is het verschil groter, meent Van Baalen. ,,Bush is een cleane denker en doener, die scherpe keuzes maakt. Balkenende is uiteindelijk toch een exponent van het poldermodel, die wil vooral de boel bij elkaar houden.''

De liberaal noemt de ideologische oriëntatie van Balkenende ,,flinterdun''. ,,Je ziet er niets van terug in concreet beleid, zoals bij Bush. Wij zijn geen ideologisch land.'' Wie deze week in de Verenigde Staten wint is daarom ,,belangrijk, maar minder dan men denkt'', zegt de VVD'er. Met Bush kan Nederland volgens Van Baalen rekenen op een meer zelfverzekerde Amerikaanse regering.

Ook de historicus James Kennedy, van Amerikaanse oorsprong en nu hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, betwijfelt of de overwinning van Bush of Kerry gevolgen heeft voor Balkenende. Vooral sinds een jaar of tien is wel de invloed van de Amerikaanse leiders op de Nederlandse zichtbaar, meent hij. Zo nam Kok een voorbeeld aan Clinton, en Balkenende nog sterker aan Bush. Maar ,,inwendige factoren'' in het land verhinderen het leggen van een causaal verband tussen het electorale lot van de een en de ander. ,,Stel je voor dat Gore in 2000 had gewonnen, was dan Fortuyn niet komen opzetten in 2002?''

[Vervolg MACHTSWISSELING: op pagina 6]

MACHTSWISSELING

'VS creëren een slipstream voor Europa'

[vervolg van pagina 1]

Volgens PvdA-adviseur Anker is de invloed van de Amerikaanse verkiezingen ,,natuurlijk niet één op één'', en kunnen ook een paar jaar voorbijgaan voordat een effect optreedt.

Blair kwam pas vijf jaar na Clinton aan de macht, en werd herkozen ná de komst van Bush, evenals de Duitse bondskanselier Schröder. Maar dat doet volgens de ex-medewerker van de Clinton-campagne er niet af aan dat de Amerikaanse verkiezingen de toon zetten. Ze creëren een ,,geweldige slipstream'' voor Europa. In de jaren negentig kwamen bijna overal in Europa regeringsleiders aan de macht met eenzelfde Derde-Weg-agenda als Clinton.

Verder wordt volgens hem in de Verenigde Staten bepaald ,,wat modern leiderschap is''. In het kabinet-Balkenende herkent Anker de stijl van de regering-Bush: ,,Arrogantie, zich niet openstellen voor anderen, gebrek aan respect voor de samenleving, een monomanie die leidt tot krampachtig optreden.'' Wanneer Kerry wint, wordt voor de Nederlandse kiezer volgens Anker een alternatief zichtbaar. ,,Kerry wordt het wenkende perspectief''.

Conservatief Hillen betwijfelt dat. Naar zijn overtuiging hangt de invloed van Amerikaanse verkiezingen vooral af van de politieke agenda die een nieuwe president meebrengt. De verkiezing van Bush was in dat opzicht vier jaar geleden in zijn ogen wel een keerpunt, omdat traditionele waarden weer terugkwamen na de `libertijnse' jaren onder Clinton. ,,Dat had Balkenende zonder Bush hier nooit zo op de agenda kunnen krijgen.'' Kerry zal volgens de CDA'er niet voor zo'n keerpunt zorgen. ,,Hij moet dicht bij de conservatieve agenda blijven. De burgers willen dat.''

Volgens de historicus Kennedy lopen de politieke agenda's in beide landen juist niet gelijk op. In Nederland gaat de politieke strijd over de sociale zekerheid, de vergrijzing. In de VS gaan de debatten over Irak en belastingverlaging. In Nederland verwacht Kennedy hoe dan ook een reactie tegen het centrum-rechtse, meer ideologisch geïnspireerde beleid in Nederland, ongeacht wie in de VS wint. ,,Misschien dat Wouter Bos nog strijdbaarder zal zijn als Bush een tweede termijn krijgt, met een scherpe edge in het buitenlands beleid.''

strijd pagina 5

juristerij pagina 7