Zwaar-waterfabriek steen des aanstoots

In Iran wordt de laatste hand gelegd aan een zwaar-waterfabriek die volgens de VS bewijst dat Teheran in het geheim kernwapens ontwikkelt. De luchtafweer rond de fabriek weerspiegelt de toenemende spanning.

Diep in Iran, op zo'n 300 kilometer van de hoofdstad Teheran, wordt naarstig gewerkt aan de laatste fase van de zwaar-waterfabriek die voor de Verenigde Staten belangrijk bewijs vormt van een geheim Iraans kernwapenprogramma. Overal in de idyllische vallei met schapen en ezeltjes waar de fabriek staat, is luchtafweergeschut opgesteld voor het geval van een Israëlische of Amerikaanse preventieve aanval. Iran is nog in onderhandeling met de drie grote EU-landen over stopzetting van uraniumverrijking, maar het Iraanse leger neemt geen risico's. De EU probeert de kwestie vreedzaam op te lossen.

Arak is een van de belangrijkste schakels in de Iraanse zoektocht naar nucleaire energie, of, volgens Washington, een kernbom. Een kleine selectie journalisten werd deze week bij wijze van hoge uitzondering uitgenodigd voor een bezoek aan de installatie.

De fabriek in Arak is op zijn minst verdacht: zwaar water wordt gebruikt in reactoren die op onverrijkt uranium werken en veel plutonium produceren. Het is de makkelijkste manier om aan de splijtstof voor een kernwapen te komen. Daarnaast heeft Iran een vermogensreactor, voor het opwekken van elektriciteit, in aanbouw bij de havenstad Bushehr. Rusland, dat is gecontracteerd om deze reactor in 2006 af te bouwen, levert de splijtstof voor Bushehr. De zwaar-waterfabriek is in principe onnodig. Tegelijkertijd probeert Iran ook via centrifuges uranium te verrijken. Iran wil zelf uranium produceren en niet afhankelijk zijn van buitenlandse leveranciers.

Het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA) doet al meer dan anderhalf jaar een speciaal onderzoek naar de Iraanse nucleaire activiteiten, dat al met al een kopie lijkt van het Pakistaanse kernprogramma. Op 25 november wordt van Iran verwacht dat het aan alle onduidelijkheid over dit programma een einde maakt. Lukt dat niet, dan kan het IAEA de zaak voorleggen aan de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Die kan economische sancties opleggen.

Als het aan de hoofdingenieur van Arak, Manoucher Mahdaddi, ligt, gaat dat niet gebeuren. Het westen zit ,,100 procent fout'' als het denkt dat het Iraanse nucleaire programma gericht is op het maken van een kernbom, zegt hij. Middels een strakke powerpoint presentatie legt hij uit hoe de zwaar-waterfabriek is gebouwd. ,,We zijn in 1998 begonnen en hebben 24 uur per dag gewerkt. De topcapaciteit wordt 72 ton zwaar water per jaar.'' Over de zwaar-waterreactor die naast het complex wordt gebouwd wil hij niets zeggen, hoewel het werk in volle gang is.

Over vier maanden is de fabriek volledig gebruiksklaar. Op dit moment wordt de laatste hand aan destillatietorens gelegd. Nu al wordt er zwaar water geproduceerd, dat volgens Mahdaddi nodig is voor een testreactor in de stad Isfahan. Dat water is echter maar voor 15 procent verrijkt. ,,Maar over vier maanden kunnen we zeker 16 ton zwaar water produceren dat verrijkt is tot 99,8 procent'', zegt Mahdaddi trots.

,,Deze fabriek is volledig door Iraniërs gebouwd. Er is geen buitenlander aan te pas gekomen'', vertelt hij. Zelf heeft hij in het buitenland gestudeerd, maar hij wil niet zeggen waar.

Arak is een toonbeeld van schoonheid en vooruitgang. Keurig geharkte bloemenperkjes grenzen aan de installatie die zwavelwaterstof van water scheidt. Een uitgebreide tour over het complex volgt, waarbij de mannen van de Iraanse veiligheidsdienst hun meerderen telefonisch op de hoogte houden van de voortgang van het bezoek. ,,Breng ze niet naar het stikstof-gedeelte!'', slist er een tegen ingenieur Mahdaddi na een uitvoerige telefonische consultatie. ,,Het laboratorium is niet klaar!'', fluistert een ander later. Verder is het hele complex vrij te bezichtigen en te fotograferen.

Op datzelfde moment lopen in Wenen de zoveelste onderhandelingen tussen de Iraniërs en Frankrijk, Duitsland en Engeland weer vast. De `EU3' hebben een aanbod gedaan dat de Iraniërs ertoe moet verleiden om hun verrijkingsactiviteit voor onbepaalde tijd te staken. Hoewel de details van het plan niet zijn bekendgemaakt, zeggen diplomaten in Teheran dat Iran kant en klare splijtstof uit Europa is geboden naast toetreding tot de Wereld Handels Organisatie en versteviging van handelsakkoorden tussen de EU en Iran. Het gesprek wordt volgende week in Parijs voortgezet.

Volgens een diplomaat van een van de drie EU-landen die het aanbod doen, gedragen de Iraniërs zich als macho's in de gesprekken. ,,Ze weten dat we weinig kunnen doen, dat een aanval op de installaties lastig is en een olieboycot met de huidige hoge olieprijs onmogelijk. Na deze gesprekken vrees ik dat de kans dat ze naar de Veiligheidsraad worden gestuurd een stuk groter is geworden. Maar wat er dan moet gebeuren? Ik weet het niet.''

Volgens een van Irans toponderhandelaars, Hussein Moussavian, in een interview met de Duitse zender ZDF, zal Iran de uraniumverrijking nooit helemaal opgeven. ,,We hebben nu al een jaar onze goede wil getoond door geen uranium te produceren.'' Moussavian zei dat het bod van de Europeanen uiterst vaag is. De onderhandelaar heeft al herhaaldelijk gezegd te verwachten dat het Iraanse nucleaire dossier naar de Veiligheidsraad wordt gestuurd. ,,Drie maanden geleden hebben we besloten het land te mobiliseren als we bij de raad worden aangemeld'', zei hij deze week, zonder te zeggen of het om een militaire mobilisatie gaat.

Iraanse haviken zouden dat prachtig vinden. Al maanden schreeuwen ze moord en brand wegens ,,de buitenlandse inmenging in binnenlandse zaken''. Het Iraanse parlement – dat in februari door uitsluiting van de hervormingsgezinde kandidaten in conservatieve handen kwam – gaf eerder deze week een schot voor de boeg. Een wet is voorbereid die de regering oproept om weer te beginnen met het verrijken van uranium. ,,Het probleem is dat je in Iran nooit weet met wie je praat, wie uiteindelijk het laatste woord heeft in het land'', zegt de diplomaat. ,,Zijn het de onderhandelaars in Wenen, is het het parlement of mensen achter de schermen?''

Rond de zwaar-waterfabriek herinneren alleen de radarposten en batterijen luchtafweergeschut aan de toenemende spanning. ,,Wij hebben niets te verbergen'', zegt Mahdaddi nadat er een vraag over de huidige politieke situatie wordt gesteld. ,,Men vergeet dat zwaar water ook voor biomedisch onderzoek wordt gebruikt. We kunnen er kanker mee genezen'', zegt hij enthousiast.