Volksvertegenwoordigers brengen eenheid in Europa

Het Europees Parlement was niet het gebruikelijke treurige gat van de democratie, vindt Maarten Huygen die als commentator door de samenleving reist.

Het werkwoord to understand heb ik opgezocht in de Van Dale en dat wordt onder andere vertaald door ,,begrip hebben voor''. De American Heritage Dictionary specificeert verder: to be tolerant or sympathetic towards. Op die polderbetekenis doelde staatssecretaris Nicolaï, toen hij afgelopen woensdag in het Europees Parlement We understand the situation zei om begrip te tonen voor de situatie die was ontstaan na de tactische terugtrekking door de aanstaande voorzitter van de Europese Commissie Barroso onder druk van het parlement.

Aan de linkervleugel van het parlement werd om hem gelachen en geklapt. Ze dachten daar dat hij goed begreep waarom het parlement tegen had willen stemmen. Ik vraag me af hoe de tolken understand in negentien woorden, in negentien verschillende EU-talen met negentien veschillende nuances hebben omgekwebbeld. Je zou het moment moeten bevriezen om te onderzoeken wat iedereen op dat belangrijke moment zei, hoorde of dacht in de Babylonische spraakverwarring die in het Europees Parlement heerst. Hoe wordt to understand opgevat in het Pools, het Ests, het Spaans en het Duits?

Begrijpen is het enige wat de staatssecretaris kon doen, want afgelopen woensdag waren de direct gekozen volksvertegenwoordigers aan het woord en het past Nederland als tijdelijk voorzitter van de Europese Unie om daarvoor sympathie te hebben. Een democratisch Europa is in het Nederlandse belang. Deze dag is belangrijker geweest voor Europa dan de uitslag van de komende Amerikaanse verkiezingen.

Je ziet in de grote zee van 732 parlementariërs zoveel stromingen, golven en windrimpels tegen elkaar op kolken. Wat voor de één een sombere mededeling is, komt de ander voor als een grapje. Maar de reacties zijn direct. Ik vind het opmerkelijk dat ik vanaf de tribune echte partijblokken kon herkennen, dwars door alle nationaliteiten heen. Het parlement is het enige open forum dat kan zorgen voor Europees debat. Christen-democratisch, sociaal-democratisch, liberaal of samen tegen Europa: in de open politieke tegenstellingen van het parlement wordt de eenheid van Europa gesmeed.

Het besloten overleg van de andere Europese organen doet me denken aan de spelling van het woord ,,pannenkoek''. Dat lelijke woord werd verzonnen door de taalautoriteiten van Nederland en Vlaanderen. Zij wilden de spelling van beide taalgebieden gelijk trekken, maar wat volgens de onderhandelaars een logisch compromis was van besloten discussies, kwam buitenstaanders absurd voor. In de Europese Unie onderhandelen 25 landen met elkaar in drie organen. Daar worden in twintig talen heel wat ,,pannenkoeken'' gebakken. Slechts een kleine kring van ingewijden die het begrijpt. Europa verenigt de allerslechtste eigenschappen van het poldermodel in zich.

Altijd dacht ik dat je vanaf de blauw fluwelen perstribune van het Europees Parlement in Straatsburg neerkeek in het treurige gat van de democratie. Hier werd veel gepraat over mooie mondiale idealen, maar nog weinig geluisterd door de machten die er in de Europese Unie werkelijk toe doen. Lange stalen rekken vol persberichten over resoluties die ,,aandringen op'' en die dus straffeloos kunnen worden genegeerd. Van de weeromstuit worden vrijblijvende debatten voorgesteld, zoals dat over de Werelddag van Verzet tegen Extreme Armoede van Vrouwen.

De parlementariërs horen in Brussel thuis waar Europa zaken doet, maar moeten maandelijks voor miljoenen euro's naar een gebouw in het afgelegen Straatsburg verhuizen met dozen en archieven omdat Frankrijk er ook aan wil verdienen. Gedelegeerden kunnen het niet veranderen. Ze kunnen zelfs niet eenvoudig uitleggen hoe weinig ze hebben te vertellen – want dat ligt in elke kwestie weer anders - en een beetje moedeloos wachten ze af hoeveel minder Europeanen volgende keer naar de stembus gaan. De invloed van het Europarlement groeit maar de procedures blijven byzantijns. Geen invloed op de begroting landbouw, wel op andere begrotingsposten, weinig mogelijkheden om wetten te maken, wel om mee te praten en te verwerpen. Geen wonder dat de meeste media zo weinig aandacht wijden aan Europa, want het is te ingewikkeld voor een groot publiek. De Europese Grondwet maakt het er nauwelijks eenvoudiger op.

Maar afgelopen woensdag zag ik een kolkende smeltkroes van alle parlementaire culturen van Europa. In de blauwe ronde zaal werd geschreeuwd, blij geklapt, woedend getrommeld, en sommigen tetterden onverstoorbaar door de protesten van de voorzitter heen over kwesties waar het parlement niet over mag debatteren. Een klas die niet stil wilde blijven. Het leek wel échte politiek. Dit maak je ook mee in Rome, Berlijn of in Londen.

En eindelijk kwamen de journalisten bij honderden tegelijk, niet alleen van eerbiedwaardige kranten, maar ook van sensatieblaadjes en vlotte tv-shows. Het ging om een gemakkelijk uit te leggen vraag: komt er een nieuwe Commissie of niet? Jammer dat het niet tot een stemming kwam, want dan was het nog duidelijker geweest: als de regeringen van Europa geen macht aan het Europees Parlement willen afstaan, neemt het parlement die macht zelf. Als het parlement geen individuele commissaris mag afwijzen, dan maar de hele Commissie. Daarmee hebben ze zich de hen geweigerde individuele afwijzingsbevoegdheid zelf eigen gemaakt, bij wijze van staatsrechtelijk precedent. Rocco Buttiglione, het politieke afdankertje uit Italië, werd niet geaccepteerd op de belangrijke post van Justitie, Veiligheid en Vrijheid.

Zelden genoten europarlementariërs zoveel media-aandacht. De perstribune en de perskamer zaten vol, overal camera's, interviews. ,,Het was wel druk met al die media'', hijgde de GroenLinkse parlementariër Kathalijne Buitenweg 's avonds op de televisie nadat ze de hele dag door de camera was gevolgd. Deze nieuwe generatie mediagenieke Europarlementariërs heeft niet langer het geduld om ver buiten het centrum van de macht te werken. Nu nog de definitieve verhuizing van Straatsburg naar Brussel, zodat wij Europeanen meer horen en begrijpen van onze gekozen vertegenwoordigers. Understand, ja.