Peter Cuyvers: Niemand heeft verstand van de middengroepen

De levensloopregeling is bedoeld voor modale gezinnen, zegt bedenker Peter Cuyvers tegen Roel Janssen. Daarin is de politiek niet geïnteresseerd.

U bent de bedenker van het begrip levensloopregeling. In 1995 stelde u dit aan de orde in een rapport van de Gezinsraad. Het moet diepe voldoening geven dat uw idee nu door de politiek is omarmd.

,,Het is geen onverdeeld genoegen, want er is nog lang geen levensloopregeling zoals die destijds bedoeld was.''

Wat was uw oorspronkelijke plan?

,,De kern is dat je zwakke en sterke fases in je leven hebt en dat de overheid door de begunstiging van besparingen een hulpmiddel biedt zodat je meer armslag krijgt om die periodes te kunnen opvangen.''

Dat klinkt zo fraai dat het me verbaast waarom het niet eerder politiek is omarmd.

,,Het principe is vrij snel aanvaard. In 1999/2000 verschenen er rapporten van de SER, de WRR en van politieke partijen – de PvdA en het CDA – waarin ze het idee van de levensloop oppikten. Maar de levensloopregeling is in een politiek steekspel verzeild geraakt, waardoor een aantal ideologische misvattingen het debat in is geslopen. Ten eerste dat de emancipatie van vrouwen erdoor wordt belemmerd en ten tweede dat mensen met lage inkomens er geen gebruik van kunnen maken.''

Het SCP heeft twijfels over de emancipatorische werking....

,,Het emancipatie-effect van een nieuwe regeling voorspellen is nog nooit iemand gelukt.''

... en het CPB beweert dat de levensloopregeling vooral oudere, bemiddelde mannen ten goede komt.

,,Het is de bedoeling dat je vanaf je 18de kunt sparen voor de levensloopregeling. Bij lager opgeleiden is de periode tussen hun eerste baan en de geboorte van hun eerste kind vrij lang. Een jaar of acht voor vrouwen en ruim tien jaar voor mannen. In die periode werken beide partners en hebben ze relatief lage lasten. Als ze samenwonen, houdt zo'n jong paar al snel meer dan 1.000 euro per maand voor consumptieve uitgaven over. Waar dacht je dat al die vakanties en mobiele telefoons van betaald worden? Daarna komen ze in de kinderfase terecht. En dan heb je het `gezinsdal' in de bestedingen.''

Dus volgens u kunnen lager opgeleide jongeren best sparen voor hun levensloopregeling.

,,Met een investering van twee cd's per maand kun je al een aardig levenslooppotje opbouwen.''

Als ik u zo hoor, wordt alles in een verkeerd daglicht gesteld.

,,Een levensloopregeling is eigenlijk een omgekeerde hypotheek. Je beschikt over human capital, en om je human capital te garanderen sluit je een verzekering met een spaarpot af. Dat is een ideale combinatie. Zodra je achttien bent, zegt de overheid: u gaat sparen en dat stelt u in staat om de komende veertig jaar iets te doen. Kinderopvang, herscholing, wat u maar wilt.''

Uw benadering gaat wel sterk uit van het traditionele gezin.

,,Ja, natuurlijk! De modale levensloop houdt in dat mensen gaan samenwonen, trouwen en kinderen krijgen. Tachtig procent van de mensen krijgt kinderen. En dan is er ruimte nodig voor zowel opvoeding als inkomensverwerving. Vroeger bleven bijna alle vrouwen thuis zodra ze kinderen kregen. De opvoeding werd gefinancierd via het kostwinnersgezin. Nu moet je de opvoeding financieren via belastingvoordelen voor ouders en een levensloopregeling.''

Als de regeling zo goed aansluit bij de fasen in de gezinsvorming, waarom is er dan zoveel verzet tegen?

,,De trefwoorden zijn politiek en ideologie. Bij de bovenlaag van politici en ambtenaren – en ook bij de media – is `het gewone' onbekend. De voorbeelden die gebruikt worden over de werking van de levensloopregeling zijn afkomstig van het tweeverdienende carrièregezin en het arme gezin. Men pakt de extremen. Maar negentig procent van de bevolking zit niet zo in elkaar. Elite en ellende trekken de aandacht, maar de maatschappij drijft op `Henk en Hetty' die voor de derde keer in de file staan bij de Efteling omdat de kinderen het zo leuk vinden weer naar een pretpark te gaan. Met dat beeld moet je bij de elite en ambtelijke beleidsmedewerkers niet aankomen. Die willen een probleemgeval dat ze kunnen helpen. Met `Henk en Hetty' kunnen ze niets.''

Dan is de vraag niet waarom er oppositie tegen de levensloopregeling is, maar waarom men geen oog heeft voor modale gezinnen.

,,Er zijn drie redenen. De eerste is ongecijferdheid. Er zijn maar weinig mensen die in staat zijn goed om te gaan met grote getallen, zoals demografische gegevens. Wie dat niet kan, denkt al gauw dat het geheel van incidenten die in de media komen de werkelijkheid is. De tweede reden is het psychologische verhaal. De politieke en bestuurlijke elite is hoog opgeleid en ambitieus. Men kan zich niet voorstellen dat er iets bestaat dat ik `het tevreden bestaan' van de modale bevolking noem. Daarom wekt het bij de elite verbazing als het SCP in het rapport dat deze week uitkwam `ontdekt' dat het merendeel van de bevolking niets voelt voor een prestatiemaatschappij. Nee, natuurlijk niet! En ten derde heb je allerlei groeperingen die hun eigen agenda hebben. Ook op ministeries en bij het CPB. Dan zal men niet zijn best doen om het gelijk van de tegenstander die met nieuwe ideeën komt te onderschrijven.''

Maar waarom heeft men zo weinig affiniteit met modale gezinnen?

,,De politiek praat alleen maar over calculerende babyboomers. Maar waarom denk je dat de Rabobank adverteert met de generatiehypotheek? De Rabobank zegt: de babyboom-generatie is zo solidair dat wij ze een hypotheek kunnen verkopen waarmee ze geld aan hun kinderen kunnen doorgeven. Dit is een voorbeeld van microsolidariteit van de babyboomers met de volgende generatie.''

Dan moet je tegen de Rabo zeggen: ga ook die levensloopregeling verkopen. Maar hun topeconoom zei onlangs dat men die niet aan hun klanten zal aanbevelen.

,,Je kunt niet van een bank eisen dat ze een product in de markt zetten dat vijf jaar aanlooptijd heeft. Maar als de politiek het lef heeft om een klein percentage van de premies die mensen collectief betalen individueel te maken, dan zullen de banken niets liever doen dan erin springen. Dan praat je niet over 200 miljoen, maar over miljarden.''

De oppositie vindt ook dat het kabinet te weinig geld voor de regeling heeft uitgetrokken.

,,Zalm heeft de levensloopregeling opgezet náást de spaarloonregeling voor werknemers en het budgettaire beslag beperkt tot 200 miljoen. Als ik de regeling had willen afschieten, had ik geen beter plot kunnen bedenken.''

En daarmee is uw geesteskind politiek om zeep geholpen.

,,Nee, maar het wordt wel een moeizaam proces. Ieder gevestigd belang zegt eerst `nee' en moet daarna `gekocht' worden. De hoeveelheid blokken aan het been neemt met iedere stap toe. We zien nu een levensloopregeling ontstaan die met honderd kilo bepakking door het moeras moet in plaats van met een sportbroek en gympen over het strand.''