Muziekles voor Palestijnse peuters

Kinderen uit Palestijnse vluchtelingenkampen kunnen in Ramallah kennis maken met klassieke westerse muziek en Arabische volksmuziek. Vrolijke stemmetjes begeleid door de U'd.

Loop de surrealistische mukataa uit, waar de Palestijnse leider Arafat weer eens wereldnieuws is. Sla links-, en vervolgens rechtsaf en betreedt een andere wereld; de kleine wereld van het eerste kinderdagverblijf in Ramallah waar ook muzieklessen gegeven worden. Uit het keurige, vrijstaande huis klinken de monotone klanken van een U'd, de Arabische mandoline, afgewisseld met vrolijke stemmetjes, die met lange en korte a's, e's en o's een refrein herhalen.

Alleen de bovenste verdieping van het appartementengebouw aan de overzijde van de straat vertoont sporen van de naargeestige actualiteit: de etage zonder ramen is een onbezette militaire post, van waaruit het Israëlische leger het deels verwoeste regeringskwartier kan observeren en onder vuur nemen.

Binnen klinken geluiden van dolle pret als Basel Zayed (33), de U'd-speler, en onderwijzeres Emmal Baker (25) volksliedjes zingen over een domme ezel en een schaap dat verdwaald is in een olijfboomgaard. Het klasje bestaat vandaag uit vijf 4- en 5-jarigen uit de vluchtelingenkampen Am'ari en Kalandya: vier meisjes en een jongetje.

,, We zijn nog maar net begonnen, want het moet een klas van twaalf worden, maar het is niet eenvoudig de ouders in de kampen te overtuigen van het nut van muziekles op zo jonge leeftijd'', vertelt Emmal, psycholoog en muziekpedagoge over het initiatief van de in Berlijn gevestigde Stichting Barenboim-Saïd om Palestijnse kinderen van jongsaf aan in contact te brengen met klassieke muziek.

Het kinderdagverblijf is het derde Palestijnse project van de Israëlisch-Argentijnse pianist en dirigent Daniel Barenboim en de vorig jaar overleden Amerikaans-Palestijnse literatuurwetenschapper Edward Saïd. Het muzikale en ideële verbond tussen de joodse Barenboim, die in 2003 voor het eerst concerteerde in Ramallah, en de Arabische Saïd heeft eerder het West-Eastern Divan Orchestra en het nu een jaar oude Palestine Youth Orchestra voortgebracht.

,,We moeten heel veel uitleggen en veel zorgen wegenemen over westerse klassieke muziek, over gemengde klassen van jongens en meisjes en over de rol van muziek bij het leren van het alfabet. De Palestijnse maatschappij en zeker de gemeenschappen in de kampen zijn zeer traditioneel en religieus ingesteld. Hoe moeilijker de situatie wordt, hoe religieuzer de mensen lijken te worden'', legt hoofddoekvrije Emmal uit. Ook zijn er praktische kwesties, zoals het tijdig thuisbrengen van de kleuters in verband met nachtelijke uitgaansverboden en wegversperringen.

,,Wat wij hier willen doen is natuurlijk tamelijk gewoon in de Verenigde Staten, waar op iedere kleuter-, lagere, en middelbare school aan muziek gedaan wordt. Dat was ook het voorbeeld van professor Saïd, die in de VS leefde, maar hier is het nieuw'', voegt Basel Zayed, componist, muzikant en eigenaar van het muziekproductiebedrijf Logo in Ramallah daaraan toe. Samen met een collega verzorgt hij het dagelijkse muziekprogramma, dat hij heeft opgesteld in overleg met Barenboim, muzikaal directeur van de Staatsoper Unter den Linden in Berlijn. ,,We willen de kinderen langzaam vertrouwd maken met klassieke muziek, maar zullen ook veel aandacht besteden aan Arabische volksmuziek en, om de ouders tegemoet te komen, aan liederen met verzen uit de Koran. Instrumenten komen er pas in het tweede jaar aan te pas. Deze kinderen zijn in muzikaal opzicht leeg bladpapier, dat we geleidelijk en voorzichtig willen beschrijven'', zegt Basel.

Emmal:,,Het zijn kleuters die al veel hebben gezien en meegemaakt. Van de week vertelden zij nog over een Israëlische inval in Kalandya. Zij komen uit families die onder grote stress staan en in een ingewikkelde situatie leven. We hopen dat muziek hen zal helpen om die druk aan te kunnen. Tegelijkertijd moeten ze hier natuurlijk ook al wat leren lezen en schrijven. En dat valt heel goed te combineren met muziek.''

Zij zingt een fragment uit een opgewekt volksliedje, waarin veel lange en korte a's voorkomen. Een voor een moeten de kinderen op het bord deze a schrijven (een soort o met een lusje naar rechts) en voorzien van de diakritische tekens die onder de letter worden geplaatst en voor verschillende klanken zorgen.

Vooral Emmal vindt dat muziek voor de peuters een tijdelijke ontsnapping moet zijn uit de wereld van de vluchtelingenkampen. ,,Die kinderen moeten ook kunnen dromen en zich veilig en prettig kunnen voelen, al is het maar voor een tijdje.''

Het transport van en naar de kampen wordt mede daarom door de Stichting Barenboim-Saïd verzorgt. Aangezien de kinderen uit de twee grote kampen uit de buurt komen is gekozen voor een centrale locatie in het relatief veilige Ramallah zelf en niet in een gebouw in Kalandya of het wat verderweg gelegen Am'ari. Het aantal van twaalf is klein, maar dat is een bewuste keuze. ,,We willen opzettelijk klein beginnen, zodat we geen massale klassen krijgen en we ervaring kunnen opdoen,'' zegt Christine Beck (25), violiste en organisator van muziekevenementen uit het Oostenrijkse Graz. ,,Het plan is het kinderdagverblijf uit te breiden met meer klassen in de leeftijdsgroepen 3-, 4- en 5-jarigen.''

Of de kinderen zich zullen ontwikkelen tot muziekliefhebbers, of wellicht zelfs tot beoefenaars, kunnen Emmal, Basel en Christine niet voorzien. Een probleem is dat de scholen van de VN-organisatie voor de hulp aan Palestijnse vluchtelingen geen muziekonderwijs geven. En op de openbare scholen in Ramallah is muziekles bijzaak. Basel: ,,Misschien kunnen we de kinderen geplaatst krijgen op een van de privé-scholen in Ramallah.'' Emmal: ,,Welnee, dat kunnen die ouders nooit betalen, die zijn doodarm. Er moet gewoon een speciale muziekschool opgericht moet worden.'' Goed idee, vindt iedereen. Moet lukken, inshallah en wellicht ook met een beetje hulp van Daniel Barenboim.