Mexicaanse `vrouwen van' zijn in opkomst

Ze zijn nog niet zo invloedrijk als Evita Perón of Hillary Clinton. Maar deprimeras damas die in Mexico hun echtgenoot willen opvolgen, wekken al veel beroering.

Martha Sahagún vertelde het nog één keer: zij en haar man, de Mexicaanse president Vicente Fox, gaan na de verkiezingen in 2006 samen naar huis. ,,Mexico is klaar om door een vrouw geregeerd te worden. Niettemin wil ik benadrukken dat ik geen kandidaat ben voor het presidentschap'', zei ze in juli. Toch blijft het in Mexico gonzen van de geruchten dat Sahagún een politieke carrière voorbereidt, opdat ze ook na 2006 in het presidentieel paleis kan blijven wonen.

In juli 2002 hertrouwde de gescheiden Fox met Sahagún, zijn voormalige voorlichtster. De twee leerden elkaar kennen toen zij een gooi deed naar het burgemeesterschap van de stad Celaya in Guanajuato, de staat waar hij gouverneur was. Als primera dama zet ze haar bekendheid in voor een stichting die strijdt tegen armoede.

Veel presidentsvrouwen vullen hun dagen met charitatief werk, maar bij Sahagún rezen verdenkingen van fraude. Ze zou loterijgelden hebben doorgesluisd naar haar stichting, onthulde de Britse krant Financial Times in januari. Hiermee daalden haar kansen om presidentskandidaat te worden voor de conservatieve Partij van Nationale Actie (PAN). Haar populariteit onder – voornamelijk – vrouwen maakt echter dat ze nog niet kan worden afgeschreven. En in twee deelstaten voeren gouverneursvrouwen al openlijk campagne om bij komende regionale verkiezingen hun man op te volgen.

Deze politieke aspiraties verhitten de Mexicaanse gemoederen. Voorstanders verwelkomen ze als een teken van emancipatie in een land dat bekend staat om zijn machismo. In heel Latijns-Amerika neemt het aantal vrouwen op hoge politieke posten toe en bij een Gallup-peiling uit 2000 bleek dat 57 procent van de Latijns-Amerikanen die vrouwelijke invloed vindt leiden tot beter bestuur.

Tegenstanders vrezen echter dat de `vrouwen van' corruptie, nepotisme en kleptocratie in de hand werken. In veel Latijns-Amerikaanse landen mogen gezagsdragers slechts één ambtstermijn dienen. Een regel die gemeengoed werd na de vele militaire dictaturen. Verschillende presidenten hebben gepoogd de wet op dit punt te wijzigen, en sommigen is het ook gelukt. Ze kunnen zich deze lange constitutionele weg besparen door hun vrouw naar voren te schuiven.

Bij Mexicaanse sceptici roepen de vrouwelijke aspiraties herinneringen op aan de tijd dat het land nog een `perfecte dictatuur' was. Tot de verkiezing van Fox in 2000 leverde de Partij van de Institutionele Revolutie (PRI) 71 jaar lang de president. De PRI-presidenten wezen aan het einde van hun zesjarige ambtstermijn zelf hun opvolger aan. Deze werd vervolgens `gekozen', al dan niet door middel van verkiezingsfraude. Dit opvolgingsritueel heette de `dedazo', de vingerwijzing. Dat het aanschuiven van de trouwring nu een variant op de dedazo dreigt te worden, roept weerstand op.

Maria del Carmen Ramírez García is niettemin vastbesloten om haar echtgenoot, de gouverneur van de deelstaat Tlaxcala, op te volgen. Zij vocht hierover eerst een juridisch conflict uit met de Democratische Revolutionaire Partij (PRD) van haar man. De PRD noemt haar nominatie ,,onwenselijk, omdat ze zware schade aanricht aan de eerzame politiek en het politieke decor''. De rechter bepaalde dat ze mee mag doen aan de komende verkiezingen.

Ook Martha Elena Echeverría, `vrouw van' in de deelstaat Nayarit, loopt tegen een muur van verzet aan. De partij van haar man, de PAN, is sterk gekant tegen haar kandidatuur niet. Toch maakt ze goede kans de kandidaat te worden. Echeverría bestiert veel sociale projecten en maakte zich geliefd in Nayarit en omstreken. ,,Hun probleem [van de PAN] is dat ze niemand hebben die zo populair is als Martha Elena'', aldus een medewerker van Echeverría in The New York Times.

Medestanders van de vrouwen wijzen er op dat bijna alle politici hun functie gebruiken om zich te afficheren voor de volgende verkiezingen. Ook ontbreekt het vrouwen aan podia waarop ze zich kunnen profileren. ,,Wanneer dit land instituties zou hebben die meer transparantie toestaan, zou elke willekeurige echtgenote president kunnen worden'', aldus de Mexicaanse schrijfster Tere Márquez tegen het Spaanse persbureau EFE.

Márquez wijst op de populaire burgemeester van Mexico-Stad, Andrés Manuel López Obrador van de PRD. Hij is sinds 2000 burgemeester van de miljoenenstad ,,en voert sindsdien permanent campagne voor de presidentsverkiezingen'', aldus de schrijfster.