Jazz tussen dure winkels en hotels

Het nieuwe Jazz at Lincoln Center in New York is een winkelcentrum met wat jazz-muziek, zegt de een. Een prachtige plek om op te treden, zegt de ander.

Het is een mooi gezicht. Jazz-dichteres Sonia Sanchez die met haar grijze dreadlocks op het podium staat van een spiksplinternieuwe concertzaal, die door een reusachtige glazen wand een blik biedt op Central Park bij nacht. ,,Waar, o waar, zou dit land zijn zonder jazz?''

Jazz at Lincoln Center, de New Yorkse jazzconcertserie onder leiding van de ambitieuze trompettist Wynton Marsalis, heeft vorige week zijn intrek genomen in een spectaculair nieuw onderkomen aan Columbus Circle. ,,'s Werelds eerste concertgebouw voor jazz'' bestaat uit twee zalen met respectievelijk 1.200 en 500 stoelen en een hartvormige jazzclub. Het complex is ontworpen door de Uruguayaanse architect Rafael Viñoly, met een speciale akoestiek voor jazz. Kosten van het project: 128 miljoen dollar.

Omdat daar geen cent subsidie bij zit, word je als bezoeker overladen met namen van sponsors. Zelfs het koffiehoekje en de fotowand zijn aan een genereus individu opgedragen. Het nieuwe concertgebouw, door voorstanders `The House of Swing' genoemd en door tegenstanders `Wynton's Center', om het grote ego van zijn artistiek leider, is niet alleen mogelijk gemaakt door commercie, het is er ook door omgeven. Maakte het programma voorheen deel uit van de klassieke muziektempel Lincoln Center aan Broadway en de 66ste Straat, nu neemt het tienduizend vierkante meter in beslag op de vijfde, zesde en zevende verdieping van het TimeWarner Center, waarin behalve het hoofdkantoor van het gelijknamige mediaconcern ook tweehonderd luxe-appartementen, een hotel, restaurants en dure winkels zijn opgenomen.

,,Dit is gewoon een mall, met een beetje jazz erin'', zegt Lorraine Gordon, de eigenaresse van The Village Vanguard, wellicht de meest authentieke jazzclub van de stad. ,,Mijn club is klein, er zitten geen ramen in, maar het heeft wel sfeer. Muzikanten zoals Charlie Haden treden hier graag op.'' Volgend jaar viert haar club zijn 70ste verjaardag, wat bijzonder mag heten in een scene die notoir is om zijn faillissementen.

,,Wie zegt dat jazz alleen goed klinkt in een donker hol gevuld met sigarettenrook?'' vroeg Marsalis zich af in een interview. ,,Dat marginale denken in de jazz is romantisch, maar het brengt ons niets verder.'' Volgens Marsalis is de nieuwe concertzaal het bewijs dat jazz na honderd jaar eindelijk serieus wordt genomen. Howard Mandel, een vooraanstaande jazzcriticus, ziet daarin juist het probleem. Een instituut als Jazz at Lincoln Center heeft volgens hem geen bestaansrecht. ,,Instituten brengen institutionele muziek voort en dat heeft niets met jazz te maken'', schreef hij.

Het is een kritiek waarmee Marsalis, telg uit een Afro-Amerikaanse muzikantenfamilie uit New Orleans, vertrouwd is. De onberispelijk geklede, charismatische 44-jarige trompettist, de enige jazzmusicus die ooit een Pulitzer won, voor zijn opus Blood on the fields, behoort tot de beste fondsenwervers in de muziekwereld. Maar dat maakt hem voor sommigen juist verdacht. Behalve arrogantie wordt hem ook een gebrek aan originaliteit verweten. Voor Marsalis houdt de traditie ongeveer op bij Duke Ellington. Het Lincoln Center Jazz Orchestra heeft het uitvoeren van de canon – Jerry Roll Morton, Louis Armstrong – tot kunst verheven.

,,Jazz kun je niet behandelen als klassieke muziek, omdat het accent ligt op de uitvoering en niet op de compositie'', zegt pianist David Berkman. ,,Voor een klassiek orkest heeft het zin om een nieuwe draai aan Don Giovanni te geven, maar Ellington werd toch het beste gespeeld door Ellington zelf.''

Niettemin vindt Berkman het moeilijk om geen ontzag voor Marsalis te hebben. ,,Hij kan spelen. Hij neemt initatief. Dat nieuwe concertgebouw betekent weer een plek om op te treden. Hoe meer er wordt opgetreden, hoe beter.''

De vraag is hoe lang Jazz at Lincoln Center het uithoudt. Hoeveel jazzliefhebbers zijn bereid om voor een concert 150 dollar neer te tellen, de prijs van het duurste kaartje in de Rose zaal? Zelfs de jazzclub kost dertig dollar per sessie, waarvan er elke avond, 365 dagen per jaar, drie staan gepland.

Het concert van Dianne Reeves, afgelopen zaterdag, was in elk geval uitverkocht. ,,Wow, ik kan niet geloven dat dit gebouw nu eindelijk af is en dat ik hier mag zingen'', zong de jazz-zangeres. Bij een Afrikaans liedje vroeg ze het publiek zachtjes mee te neuriën, terwijl ze zelf haar microfoon opzij legde en vocaal improviseerde.

Na afloop zei een man in smoking in de foyer tegen een andere man in smoking: ,,Ik vond het best aardig, maar van dat doe-wie-bap-gedoe word ik nerveus.''