De First Lady als trendsetter

De meeste Amerikaanse presidentsvrouwen willen niet op de voorgrond treden, maar sommige zijn trendsetter, hoort Paul Steenhuis van Joni Mulder, nu de strijd tussen de mannen van Laura Bush en Teresa Heinz Kerry zijn hoogtepunt nadert.

Eerst maar even Cookiegate, het koekjesbak-`schandaal' dat zich afgelopen zomer voordeed tussen de vrouwen van beide Amerikaanse presidentskandidaten. Sinds Hillary Clinton in 1992 tijdens de verkiezingscampagne haar werkzame leven als advocate verdedigde met de woorden ,,ik denk dat ik thuis had kunnen blijven om koekjes te bakken en thee te serveren, maar ik besloot dat ik mijn beroep wilde uitoefenen'' is koekjes bakken een politiek gevoelige kwestie voor aanstaande presidentsvrouwen.

Er kwamen veel protesten van huisvrouwen, die zich beledigd voelden door Hillary Clintons opmerking en het blad Family Circle sprong er meteen op in door een koekjesbak-wedstrijd uit te schrijven (a cookie cook-off) tussen de twee kandidaat First Ladies, toen Hillary Clinton en Barbara Bush. Sinds 1992 is de koekjesbakwedstrijd bij alle verkiezingen herhaald: beide vrouwen sturen een recept in, dat wordt afgedrukt in Family Circle, en de lezers mogen zeggen welk recept ze het lekkerst vinden. De uitkomst lijkt grote voorspellende waarde te hebben op de uitslag van de verkiezing.

POMPOENKOEKJES

Of dat ook bij deze presidentsverkiezing zo is, is de vraag. Deze zomer moest de huidige First Lady, Laura Bush, het koekjesbakkend opnemen tegen Teresa Heinz Kerry. Laura Bush won met haar havermout-chocoladekoekjes, en Teresa verloor met haar kruidige pompoenkoekjes-recept. Maar, zo bleek kort daarna: Teresa hield helemaal niet van pompoenkoekjes. De New York Times meldde dat ze eigenlijk een koekjesrecept met de naam Yummy Wonders had ingediend, maar het blad had dat afgewezen omdat volgens de redactie het recept niet uitvoerbaar was. ,,Toen heeft iemand van mijn kantoor nog een ander receptje opgestuurd, waar ik niks van wist,'' zei ze in de Boston Globe.

VROUWENRECHTEN

Koekjesbakkende aanstaande presidentvrouwen, dat lijkt te onbenullig voor woorden, maar dat is het niet, zegt Joni Mulder (21), studente American Studies in Groningen. ,,Amerikanen zien de First Lady toch het liefst in een traditionele vrouwelijke rol zien, teruggetrokken, in de eerste plaats bezig met de zorg voor de familie.'' Uit onderzoek is gebleken dat als First Ladies uitspattingen of zwakheden hebben, die getolereerd worden als ze als vrouwelijk bestempeld kunnen worden zoals Betty Fords depressies, Jackie Kennedy's mode-grillen en Nancy Reagans geloof in astrologie. Overigens geeft een populaire presidentsvrouw niet de doorslag bij de verkiezing: Barabara Bush was enorm populair in 1992, maar haar man werd niet herkozen.

Joni Mulder heeft zich de afgelopen maanden verdiept in de Amerikaanse presidentsvrouwen, en met name hun rol als maatschappelijke trendsetter of trendvolger. Samen met M. Wilke van de vakgroep Geschiedenis heeft ze een kleine tentoonstelling in de Groningse Universiteitsbibliotheek ingericht over presidentsvrouwen. Joni Mulder: ,,De titel `First Ladies: Trendsetters of trendvolgers' slaat niet zozeer op mode of dat soort zaken, maar meer op de houding van de presidentsvrouwen in zaken als vrouwenrechten en dergelijke. De meeste presidentsvrouwen hebben toch een traditionele rol, maar je hebt er vanaf heel vroeg uit de geschiedenis al voorbeelden bij van invloedrijke First Ladies die ook maatschappelijk invloed uitoefenden. Zoals de tweede First lady, Abigail Adams, die in 1776, tijdens de Amerikaanse Revolutie, al opkwam voor de vrouwenrechten, en haar man daarover brieven schreef.'' (Zie kader brief)

Uit de bescheiden expositie blijkt volgens Mulder verder dat bijvoorbeeld Jackie Kennedy niet het eerste stijl-icoon was als presidentsvrouw. Ook Lucy Hayes was dat: ook van haar werden platenboeken modevoorbeelden en `cut out dolls' gemaakt. Voor de expositie hebben de samenstellers daarom een top vijf van de meest spraakmakendste (en invloedrijkste) First Ladies samengesteld en in het boekje bij de expositie beschreven (zie kader top 5). Verschillende thema's worden behandeld, zoals de sociale activiteiten van de First Ladies: vanaf de twintigste eeuw zetten zij zich steeds vaker in voor sociale en culturele goede doelen.

,,Hillary Clinton is tot nu toe een van de meest uitgesproken politieke First Ladies geweest, ze heeft haar kantoor ook naar de westvleugel van het Witte Huis verplaatst, dichter bij de plek waar de politieke beslissingen genomen worden. Maar Laura Bush heeft haar kantoor weer terug naar de andere vleugel gelaatst: zij is een veel traditionelere presidentsvrouw.''

TERESA HEINZ

Aan de mogelijke nieuwe aanstaande First Lady, Teresa Heinz Kerry, wordt in Groningen geen aandacht besteed, hoewel zij volgens sommige Amerikaanse commentatoren Hillary Clinton als een teddybeer zal doen lijken. Zo relatief teruggetrokken als Laura Bush, 57, voormalig onderwijzeres en bibliothecaresse, is, zo flamboyant is Teresa Heinz – die sinds de verkiezingscampagne de naam Kerry om politieke redenen heeft toegevoegd aan haar naam. Ze is 66, geboren als Teresa Thierstein Simoes-Ferreira in Mozambique, waar haar Portugese vader arts (oncoloog) was. Ze hielp hem op rondes door het land. Haar moeder was Brits. Ze trouwde in 1966 met John Heinz, achterkleinzoon van H.J. Heinz, de ketchupmaker. John Heinz kwam in 1991 om in een vliegtuigongeluk. Vier jaar later trouwde ze John Kerry. Ze is rijk, reist de wereld rond, spreekt verschillende talen, verzamelt 16de en 17de eeuwse Nederlandse kunst, heeft vijf huizen en een privé vliegtuig, en is ondermeer president van het liefdadigheidsfonds dat met Heinz-geld gefinancierd wordt. Ze neemt geen blad voor de mond, leest nooit `voorgekookte' verklaringen voor. Ze heeft gezegd dat botox-injecties en huwelijkse voorwaarden goede ideeën zijn. ,,Afrika heeft mij gevormd,'' zei Teresa Kerry vorige week in de krant de Orlando Sentinel, ,,Ik heb een hele lage tolerantie voor valse pretenties van welke soort dan ook. Ik denk dat dat een Afrikaanse gave is. Ik hou van mensen die natuurlijk en echt zijn.'' Over haar rijke levensstijl zei ze: ,,We houden allemaal van mooie dingen, En dat is ok. Maar mijn hart, mijn hart is veel simpeler.''

Tentoonstelling First Ladies:

trendsetters of trendvolgers?,

t/m 28 nov, dagelijk open, gratis,

Universiteitsbibliotheek, Broerstraat 4, Groningen, www.ub.rug.nl