Burger raakt bedolven onder de keuzevrijheid

Ouders moeten vanaf 1 januari de crèche zelf betalen. Ze krijgen geld terug, maar hoeveel? En van wie? De formulieren stromen binnen, en de stress slaat toe.

Imke Huijskes begon afgelopen weekend met het invullen van de formulieren voor de kinderopvang van haar twee kinderen van twee en drie jaar. Halverwege is ze gestopt. Ze bleek nog niet alle informatie te hebben. ,,Ik vind het zo irritant'', zegt ze. ,,dat je overal zelf achteraan moet. Je moet allemaal informatie over 2005 invullen, maar ik wéét heel veel nog niet.''

Ze is niet de enige. Het forum over kinderopvang op de site oudersonline.nl puilt uit van de berichten. De telefoon bij Boink (belangenvereniging voor ouders in de kinderopvang) staat niet stil. ,,Ik knipper één keer met mijn ogen en ik heb vijf e-mails binnen'', zegt Barbara Kersten van Boink. De wachttijden bij de helpdesk van het ministerie van Sociale Zaken en de belastingtelefoon lopen op.

Vanwaar alle stress? Komend jaar wordt de Wet basisvoorziening kinderopvang (WBK) van kracht. Dan bestaan er geen particuliere plaatsen, bedrijfsplaatsen of subsidieplaatsen meer, maar sluiten de ouders een contract met het kinderdagverblijf en betalen zelf de rekening. Zij kunnen vervolgens een deel van de kosten terugkrijgen van de overheid en van hun werkgever. Om het overheidsdeel in januari te krijgen, moeten de formulieren voor 30 november bij de belastingdienst zijn.

Minister De Geus (Sociale Zaken), die de wet heeft bedacht, vindt dat niet zo'n probleem. Afgelopen week zei hij in het televisieprogramma Twee Vandaag dat het invullen een uurtje tot enkele uurtjes vergt. Barbara Kersten van Boink: ,,Dat geldt voor ouders die invullen wat er van hen gevraagd wordt en het verder wel geloven. De ouders die willen begrijpen waaróm het zo is, die krijgen wij aan de lijn.'' Daarnaast, zegt Kersten, krijgt ze veel telefoontjes van mensen die net niet aan de standaardsituatie voldoen. Ze vallen wel binnen de regels, maar ze weten niet hoe.

Dat zijn er nogal wat, merken ze ook bij de helpdesk van Sociale Zaken en de belastingdienst. Bij Sociale Zaken krijgen ze de meeste vragen over het invullen van het formulier. Bij de belastingdienst gaan de meeste vragen over de werkloosheid. Kom je dan nog in aanmerking voor een bijdrage in de crèchekosten? Bij beide helpdesks staan vragen over de bijdrage van de werkgever op nummer twee.

Over de werkgeversbijdrage bestaat veel onduidelijkheid. Het idee achter de wet is dat de werkgevers van beide ouders ieder eenzesde deel van de opvang betalen. In praktijk is dat niet altijd het geval, de bijdrage is niet verplicht. Soms betaalt maar een van de werkgevers iets, soms allebei niets. Tot en met 2008 compenseert de overheid (naar inkomen van de ouders) het ontbrekende werkgeversdeel. Voor veel ouders is het nog onduidelijk of de werkgever meebetaalt omdat de CAO-onderhandelingen nog niet zijn afgerond.

De offerte van het kinderdagverblijf is ook reden voor veel verontruste telefoontjes. Daarop staat het bedrag dat de kinderopvang daadwerkelijk per uur kost. Voor veel ouders een schok om te zien. Een deel gaat daarom op zoek naar een andere oplossing. Kinderopvangkoepels houden rekening met tussen de 5 en 15 procent opzeggingen. ,,Het is belangrijk het verschil tussen de prijs en de kosten aan de ouders te communiceren'', zegt Peter Notten, algemeen directeur van de kinderopvangkoepel Korein (50 vestigingen). Korein organiseerde voorlichtingsbijeenkomsten voor ouders. Notten heeft tijdelijk personeel aangetrokken ,,om ouders die tegen een oerwoud van regels en formulieren aanlopen'' te helpen. ,,We rekenen samen uit wat het de ouders daadwerkelijk kost. Dat valt altijd lager uit.''

Volgens berekeningen van Sociale Zaken vallen de kostenstijgingen mee. In een brief van 29 juni aan de Tweede Kamer schrijft De Geus dat de kinderopvang voor een kwart van de ouders (met de laagste inkomens) goedkoper wordt, voor de helft blijft de prijs ongeveer gelijk en voor een kwart (met de hoogste inkomens) wordt het duurder. Boink betwijfelt of dat klopt: ,,Juist de tweeverdieners met hogere inkomens zijn oververtegenwoordigd onder de afnemers van kinderopvang'', zegt Boink-voorzitter Gjalt Jellesma.

,,Ik heb het contract van het kinderdagverblijf nog niet eens binnen'', zegt Angelique Canier uit Wijchen bij Nijmegen. ,,Mijn kinderdagverblijf is tamelijk laks.'' Zij vindt dat de nieuwe wet veel ,,papieren rompslomp'' met zich meebrengt, maar komt er wel uit. ,,Ik ben jurist, ik ben gewend aan ingewikkelde stukken en formulieren. Ik kan me voorstellen dan anderen er meer problemen mee hebben.''

Waarom is het zo ingewikkeld? Minister De Geus vindt dat de drie partijen die baat hebben bij de kinderopvang – ouders, overheid en werkgevers – moeten meebetalen. Door de ouders de rekening zelf te laten betalen (vraagfinanciering) zullen ze kritischer kiezen en dat zal de marktwerking onder de kinderopvangorganisaties stimuleren.

Volgens Jellesma is Nederland het enige land in Europa met zo'n ingewikkelde financiering. ,,In de meeste landen betalen ouders inkomensafhankelijk één vast bedrag per maand. Veel eenvoudiger.'' Alle werkgevers betalen via de belasting mee. ,,Dan ben je meteen ook af van de oneerlijkheid dat het aan de hoeveelheid werknemers met kinderen ligt wat je als werkgever kwijt bent aan kinderopvang. Kleine bedrijven die toevallig veel werknemers met kleine kinderen hebben, kunnen het soms echt niet betalen.''

Volgens Theo Offermans, voorzitter van het branchebestuur kinderopvang van de MO-Groep, die 80 procent van de ondernemers in de kinderopvang vertegenwoordigt en algemeen directeur van kinderopvangkoepel Humanitas (143 vestigingen), wordt het voordeel van de nieuwe wet op de lange termijn zichtbaar. ,,Er is meer uniformiteit in de regelgeving. Tot nu toe was de kinderopvang per gemeente anders geregeld.'' Directeur Notten van Korein is dat met hem eens. Notten: ,,We staan op een keerpunt. Nu is het vreselijk ingewikkeld, maar het wordt eenvoudiger. We moeten even doorzetten.''