Bij verkiezing Oekraïne zal bloed vloeien

Morgen stemt Oekraïne voor een nieuwe president. Er zijn twee echte kanshebbers. De westelijke Viktor is de oppositie. De oostelijke Viktor is de macht.

,,En verliezen we, dan wordt Oekraïne een tweede Georgië'', zegt Eugeni Talisjev vastberaden, vrolijk bijna. Talisjev is hoofdredacteur van het oppostieblad Ostrov. We praten nog geen half uur, en daar is het weer: Georgië. De rozenrevolutie. Het volk dat na een frauduleuze verkiezing de corrupte macht uit haar paleizen jaagt.

Zondag stemt Oekraïne voor een nieuwe president. Er zijn 24 kandidaten en twee echte kanshebbers. De westelijke Viktor, Joesjtsjenko, is de oppositie, Europa, democratie, liberale hervormingen. De oostelijke Viktor, Janoekovitsj, is de macht, Rusland, `een systeem van controle' en een oligarcheneconomie. Als niemand de drempel van 50 procent haalt, volgt een tweede ronde.

Een monumentale keuze. De zittende president Koetsjma van deze voormalige Sovjetrepubliek met 48 miljoen inwoners schipperde tien jaar lang listig tussen oost en west. Moskou gaf hem goedkoop gas en olie, Washington en Brussel zorgden voor de leningen. Tot een schandaal hem twee jaar geleden in de armen van Moskou dreef: een lijfwacht maakte tapes openbaar waarop Koetsjma openhartig moord, fraude en illegale wapenleveranties aan Irak regelde.

Sindsdien is hij minder welkom in de westerse hoofdsteden. Koetsjma ontsloeg daarna zijn populaire premier Joesjtsjenko, en verving hem, na een neutrale tussenpremier, door Janoekovitsj, een grove rouwdouwer.

Hoe de beide Viktors ervoor staan, is een raadsel: respectabele opiniebureaus houden zich verre van het Oekraïense moeras van list en bedrog. Maar vrijwel niemand gelooft dat deze verkiezing eerlijk wordt gewonnen. De oppositie hoopt op een Oekraïense `kastanjerevolutie', de macht is vastbesloten die in de kiem te smoren.

De voortekens zijn dreigend. Zelfs voor de Oekraïense begrippen is de huidige campagne ongemeen hard en vuil. Rechtbanken, de politie en de belastingdienst jagen al maanden onbarmhartig op de oppositie, haar media en haar sponsors. Alle tv-zenders verspreiden de boodschap van Janoekovitsj, gedisciplineerder dan ooit nu een zwerm Russische spindoctors in Kiev is neergestreken om de beeldbuis te terroriseren met temniki - dagelijkse marsorders over welk nieuws hoe moet worden verslagen. Volgens voorzichtige schattingen krijgt Janoekovitsj een half uur zendtijd voor elke 20 seconden voor de oppositie. Zondag verwacht de oppostie bovendien massale stembusfraude.

Dit is nog min of meer normaal in Oekraïne. Toch greep iemand naar nog hardere middelen om de charismatische Joesjtsjenko te stuiten. Begin september werd hij onwel na een maaltijd in een sushi-restaurant. In Oostenrijk troffen artsen chemische stoffen in zijn bloed aan ,,die niet stroken met een voedselvergiftiging''. Joesjtsjenko was vrij snel weer op de been, maar zijn charisma leed zichtbaar onder zijn halfverlamde, pokdalige, rood opgezwollen gelaat en het speeksel dat uit zijn mondhoeken liep. Een beroerte, stellen staatsmedia. Joesjtsjenko is nu een gehandicapte die ongeschikt is voor het hoogste ambt. De toon van Joesjtsjenko is sinds dit incident zeer verbeten. Oekraïne is in handen van gangsters, herhaalt hij keer op keer.

Viktor Janoekovitsj wil ook wel een martelaar zijn. Zijn kans kwam eind september, toen een 17-jarige student een projectiel naar hem wierp. De Viktor uit het oosten greep naar zijn borst en liet zijn volle 1.95 meter kreunend in de armen van zijn lijfwachten vallen. Anderhalve dag lag hij in een ziekenhuis. Hoewel videobeelden tonen dat hij getroffen werd door een ei, melden de tv-kanalen dat het een batterij of steen was.

Geen van beide kampen lijkt bereid een nederlaag te accepteren. Het Joesjtsjenko-kamp beseft dat het geen eerlijke kans krijgt en droomt dus van zijn kastanjerevolutie. Zoals Miloševic in Servië en Sjevardnadze in Georgië vielen, zo zal ook de macht in Kiev het hoofd buigen voor het volk. Joesjtsjenko heeft alle Oekraïeners opgeroepen zondagavond voor het gebouw van de Centrale Kiescommissie in Kiev samen te komen. Hij verwacht een half miljoen betogers.

Met westerse subsidie is in Oekraïne nu ook een studentenbeweging op de been gebracht: Pora (Nu!). Studenten speelden een sleutelrol in de val van Miloševic en Sjevardnadze. Op 15 oktober viel de politie massaal het hoofdkwartier van Pora in Kiev binnen. Dat leverde niets op, maar enkele uren later volgde een tweede inval en kwam de politie triomfantelijk met 2,5 kilo TNT, ontstekers en spijkers naar buiten. Elders zijn tientallen Pora-activisten gearresteerd of door skinheads gemolesteerd.

De macht zint op meer. Volgens geruchten sturen de bazen van de zware industrie in het Russische oosten op zondag bussen met duizenden mijnwerkers en arbeiders als `waarnemers' naar hoofdstad Kiev. In het kolen- en staalcomplex Ordzjonikidze horen we dat 844 arbeiders gaan `waarnemen'. ,,Onze baas wilde dat wij zowel hier als in Kiev zouden stemmen, maar dat mocht niet'', zegt een mijnwerker. ,,We krijgen onderweg wel gratis eten en wodka.'' Natuurlijk stemt hij Janoekovitsj, want die is `nasj', een van de onzen. ,,Maar ik weet niet of ik ga vechten in Kiev. Misschien wel.''

Joesjtsjenko-activist Talisjev wuift deze tegenacties luchtig weg. ,,De macht heeft de touwtjes in handen, maar mist een essentieel element: spontaniteit. Wij hebben een kandidaat met een idee dat mensen enthousiast maakt. Zij hebben huurlingen die wegrennen zo snel het ernst wordt.'' Analist Sergej Garmasj: ,,Wie ook wint, er gaat bloed vloeien. De vraag is alleen of het in de eerste of in de tweede ronde gebeurt.''