Afrikaanse oase van rust en welvaart

Nergens ter wereld is het inkomen per hoofd van de bevolking de laatste 38 jaar zo snel gegroeid als in Botswana. Een bewijs ,,dat Afrika succesvol kan zijn''. De verkiezingen van vandaag zijn een formaliteit.

Mma Ramotswe, directeur van het Beste Dames Detectivebureau, heeft het als geen ander aangetoond. Botswana is een land van zwendelaars, flessentrekkers, valsemunters, overspelige echtgenoten en een enkele zuivere ziel. Zoals ieder ander land. Maar hoe gewoontjes haar vaderland volgens de hoofdfiguur in de populaire detectiveromans van Alexander Mc Call Smith ook is, Botswana is in de ogen van de rest van de wereld in alle opzichten een uitzondering op het Afrikaanse continent.

Botswana bleef sinds de onafhankelijkheid in 1966 gespaard van honger, militaire coups en burgeroorlog. In Botswana groeide het inkomen per hoofd van de bevolking de afgelopen 38 jaar sneller dan in Taiwan, Zuid-Korea, China of de VS. In Botswana veroordeelt de regering schendingen van mensenrechten in buurlanden als Zimbabwe en heeft de bestrijding van aids de `grootste prioriteit'. Botswana toont aan, zoals de Britse premier Blair het begin deze maand zei, ,,dat Afrika succesvol kan zijn''.

In zo'n land hoeft de zittende president zich weinig zorgen te maken over de uitslag van verkiezingen. Alle peilingen voorspellen dat tijdens de parlementsverkiezingen die vandaag in Botswana worden gehouden de partij van president Festus Mogae (BDP) zeventig tot tachtig procent van de stemmen zal krijgen. Zoals dat bij alle vorige parlementsverkiezingen is gebeurd.

Hoe speelt de elite van Botswana dat klaar? Volgens kenners dankzij twee belangrijke kenmerken waarover maar weinig Afrikaanse regimes beschikken. De BDP barst van het geld en van het zelfvertrouwen.

Zo groot als Frankrijk, heeft Botswana met slechts 1,7 miljoen inwoners ten eerste makkelijk praten ten opzichte van andere Afrikaanse landen. Anders dan Angola, Zimbabwe of Congo kent Botswana slechts één etnische groepering: de Tswana. In de afgelopen vier decennia kon de BDP daarom regeren zonder enige concurrentie en dus ook zonder het risico van een staatsgreep of burgeroorlog. Het restant van de twintig tot dertig procent oppositiestemmers is verdeeld over zes verschillende partijtjes. Hun klacht dat ze tijdens de campagnes van de afgelopen weken nauwelijks aandacht kregen op staatsradio -en televisie, wordt nauwelijks gehoord.

Het economisch succes van Botswana is de regering bovendien in de schoot geworpen. Een jaar na de onafhankelijkheid werden aan de rand van de Kalahari-woestijn diamanten gevonden. De uitvoer van de ruwe edelstenen levert nu 60 procent van het staatsinkomen en 70 procent van de totale exportopbrengsten.

Opvallend is hoe de BDP-regering met de bodemschatten is omgesprongen. In de rest van Afrika heeft de vondst van ruwe grondstoffen tot wijdverbreide corruptie en zelfverrijking van de elite geleid. Niet in Botswana. Beschikte het land bij onafhankelijkheid slechts over twee scholen, nu staat het onderwijssysteem te boek als een van de beste op het continent. Was het gemiddelde inkomen veertig jaar terug een paar honderd dollar per inwoner, nu is dat 3.800.

De regering hield zich aan de economische voorschriften uit de handboeken van IMF en Wereldbank. Buitenlandse schulden zijn naar Afrikaanse maatstaven laag. De markt bepaalt de waarde van de nationale munt. Eigendomsrechten van buitenlanders worden gerespecteerd. De regering verkocht de helft van de grootste diamantmijn aan het Zuid-Afrikaanse bedrijf De Beers. De banden met oud-kolonisator Groot-Brittanië en met de Verenigde Staten zijn on-Afrikaans warm.

Volgens de Nederlandse ex-ambtenaar Roel van Veen heeft die pro-westerse opstelling te maken met de ligging van Botswana. In zijn boek Afrika, van de koude oorlog naar de 21ste eeuw betoogt hij dat het land weinig andere keus had omdat het ingeklemd ligt tussen grote landen met gewelddadige conflicten zoals Angola, Zimbabwe en Zuid-Afrika.

Volgens onderzoekers van de universiteit van Californië (An African succes story: Botswana) werd het democratisch bestuur van Botswana al voor koloniale tijden vorm gegeven. Onderdanen mochten openlijk kritiek uiten op de koning. Koeien en schapen waren privé-eigendom. De kleinkinderen van de veeboeren van toen vormen de zwarte middenklasse van nu.

Of de elite van Botwana daarmee het recept voor Afrikaans welslagen op zak heeft, zoals Blair en anderen beweren, is twijfelachtig. Werkeloosheid in Botswana groeit gestaag en bedraagt nu 25 procent. De verdeling van de welvaart is er net zo ongelijk als in Zuid-Afrika en Colombia. Hiv/aids heeft bijna veertig procent van de volwassen bevolking besmet. En de grondstof waar het succes van Botswana op is gebaseerd is niet duurzaam. Mijnexperts voorspellen dat de diamanten in de Kalahari tegen 2040 allemaal zijn opgegraven. Daar verandert ook goed bestuur niets aan.