Voortschrijdend inzicht in de zaak-Kroes

Niet alleen het Europees Parlement, ook de Europese pers was kritisch over de ploeg commissarissen die voorzitter Barroso woensdag terugtrok. Die kritiek betrof allereerst Buttiglione, maar ook Neelie Kroes lag onder vuur. Vorige week nog was het schrikken, toen de Wall Street Journal Europe met een onthulling kwam over haar connecties met Lockheed Martin Corp.

Aanvankelijk heerste euforie over het commissariaat Mededinging dat het Nederlandse kabinet in de wacht had gesleept. Maar al gauw kwamen er bedenkingen. Franse media wezen op het gevaar van te vergaande liberalisering. Financiële bladen speurden naar vroegere functies in het bedrijfsleven die de onafhankelijkheid van Neelie Kroes konden ondermijnen.

NRC Handelsblad berichtte eerst over een brief waarin EU-parlementiër Van Buitenen beweerde dat Kroes in een aantal zaken `mogelijk laakbaar' zou hebben gehandeld. Maar omdat zijn verwijten nogal suggestief waren, sloeg deze aanval terug op Van Buitenen zelf. Hij schaadde zijn eigen geloofwaardigheid meer dan die van Kroes.

Vervolgens onderzocht de redactie zelf het verleden van Kroes. De conclusie was dat zij aanzienlijk meer functies had bekleed dan haar curriculum vitae vermeldde. In totaal ging het om meer dan tachtig zakelijke en maatschappelijke functies.

De krant diepte ook enkele zaken uit die `een schaduw wierpen' over het commissariaat. Daarbij ging het om de deal over afvalverwerking tijdens haar ministerschap in de jaren tachtig, haar rol bij de verkoop van fregatten aan de Verenigde Arabische Emiraten in de jaren negentig en een transactie in vastgoed enkele jaren geleden. Zaken die geen strafrechtelijke gevolgen hadden, maar volgens de redactie wel `relevant' waren voor het oordeel over `haar kwaliteit als commissaris'.

De discussie met de onderzoekscommissie van het Europees Parlement draaide vooral om vroegere functies bij bedrijven. Kon Kroes optreden in mededingingszaken waarbij deze bedrijven of hun concurrenten betrokken waren? Uit dat debat vloeide de toezegging voort dat zij dergelijke zaken zou overlaten aan een ander. De hoofdredactionele commentator van deze krant concludeerde dat ze kon beginnen, zij het met de waarschuwing dat ze moest oppassen voor belangenconflicten.

Toen kwam vorige week donderdag de Wall Street Journal Europe met een groot stuk op de voorpagina: `Kroes didn't reveal to EU lobby work for Lockheed'. Volgens de Europese regels had Kroes haar connectie met dit belangrijke luchtvaart- en defensiebedrijf niet hoeven vermelden. Maar vanwege banden tussen Lockheed Martin Corp. en een Italiaanse bedrijf, dat onderwerp van onderzoek is, lag wel een belangenconflict op de loer. Weer een bedrijfstak waarover zij mogelijk niet zou kunnen oordelen.

De volgende dag ging de Wall Street Journal Europe door op de zaak. Uit de commentaren die de krant had verzameld, bleek opnieuw dat zij door sommigen als een risicofactor werd beschouwd. In ieder geval zou ze op heel wat terreinen vleugellam zijn.

NRC Handelsblad checkte het nieuws en meldde dat de woordvoerder van Kroes het bericht in de Wall Street Journal Europe bevestigde. Ze had acht jaar geleden tegen betaling geadviseerd bij een lobby voor de aanschaf van Lockheed-apparatuur voor F16-jachtvliegtuigen. `Verzwegen voor Brussel' stond in de kop, maar in het bericht werd duidelijk dat ze volgens de huidige regels niet verplicht was dit adviseurschap te melden.

Het bericht in NRC Handelsblad vermeldde niet dat de woordvoerder van Kroes, Jonathan Todd, zijn ongenoegen liet blijken over het stuk in de Wall Street Journal Europe. Volgens verslaggever Joep Dohmen was dat niet relevant, het ging om de feiten. Maar het Algemeen Nederlands Persbureau en in het kielzog daarvan De Telegraaf en de Volkskrant noteerden dat het volgens Todd ,,consistent beleid van de Wall Street Journal was om Europese commissarissen te kleineren''. Dat was ook gebeurd met de huidige commissaris Monti. De krant zou `fundamentele' bezwaren hebben tegen de manier waarop `de EU ingrijpt in de vrijheid van bedrijven'.

Desgevraagd bevestigt Todd dat hij iets dergelijks gezegd heeft. De Wall Street Journal Europe is een uitstekende krant die zeer alert bericht over de EU, zegt hij, maar ze doet dat vanuit een Amerikaanse optiek. Men herinnert zich maar al te goed hoe commissaris Monti de miljardendeal tussen General Electric en Honeywell blokkeerde. Ook de boete van een half miljard euro voor misbruik van een bijna-monopolie door Microsoft, ligt nog vers in het geheugen.

Er is ook een verschil in antitrust-denken, zegt Todd. In Amerika zet men het belang van de consument voorop. De EU zou meer letten op het aantal mededingers. ,,Maar de EU doet dat omdat dit van invloed is op het consumentenbelang'', aldus Todd die tot nu toe woordvoerder was van Eurocommissaris Bolkestein.

Desgevraagd laat hoofdredacteur Fred Kempe van de Wall Street Journal Europe weten, dat bij zijn krant geen sprake is van vooroordelen. ,,Ons doel is zorgvuldige, op feiten gebaseerde nieuwsberichten te presenteren zodat de lezer zelf kan oordelen.'' De feiten zijn niet weersproken, zegt hij.

Bovendien heeft beoogd EU-voorzitter Barroso nog dezelfde dag aankondigd dat een aanvulling zou worden gepubliceerd op de eerdere lijst van Kroes. Volgens EU-woordvoerder Stefaan De Rynck, een collega van Todd, was die lijst echter al toegezegd, maar alleen nog niet helemaal klaar.

Al met al is de berichtgeving over de aanstaande Nederlandse commissaris een mooi voorbeeld van voortschrijdend inzicht, waarbij media in verschillende landen – vanuit verschillende visies – voor een steeds scherper beeld zorgden.

Piet Hagen, oud-hoofdredacteur van `De Journalist' blikt eens in de veertien dagen kritisch terug op de berichtgeving in NRC Handelsblad.

Alle eerdere bijdragen op:

www.nrc.nl/krantachteraf