De knoet en de balsem...

Europa houdt meer van Kerry dan van Bush. Een recent onderzoek van het German Marshall Fund toont aan dat een ruime Europese meerderheid liever de Democraat John Kerry dan de Republikein George W. Bush als nieuwe president van de Verenigde Staten heeft. Europa is Amerika niet, en omgekeerd. Het zal de kiezers in de VS een zorg zijn wat men in het avondland denkt van deze twee concurrenten die strijden om de belangrijkste baan ter wereld. Kerry is bezig aan een indrukwekkende eindsprint, maar of hij in staat is Bush te verslaan? Dit laat zich nu nog niet raden.

Het laat zich wél raden dat de keuze Bush of Kerry voor Europa niet zonder belang is. Kerry staat gevoelsmatig dichter bij de politiek in Europa dan Bush, die met zijn Irak-beleid de relatie met het `oude' werelddeel op scherp zette. Kerry heeft in ieder geval beloofd de partners aan de andere kant van de Atlantische Oceaan bij zijn buitenlands beleid te zullen betrekken. Maar beloofd wordt er van alles in verkiezingscampagnes. Een Amerikaanse president moet praktisch zijn en kan zich, of hij nu nieuw is of herkozen, geen eindeloze onderhandelingen veroorloven met bondgenoten of instituties die kortgeleden in de ban werden gedaan of ronduit werden genegeerd.

Anders gezegd: het is nog maar de vraag of er zoveel verandert voor Europa als John Kerry president wordt. Makkelijker zal het er in ieder geval niet op worden, ook niet voor Nederland. Kerry heeft met zoveel woorden gezegd dat hij zo snel mogelijk de kwestie-Irak wil internationaliseren. Een snelle oplossing voor de problemen daar heeft ook hij niet. Hij wil hulp van oude en nieuwe bondgenoten mobiliseren. Maar wat betekent dat concreet voor Nederland? Het is goed denkbaar dat Kerry (net als Bush trouwens) begin volgend jaar een beroep op Nederland doet om de militaire aanwezigheid in Zuid-Irak te verlengen. De Nederlandse regering wil voor maart 2005 weg uit Irak, maar wat zegt zij tegen Kerry die Nederland hoogstwaarschijnlijk met het `eigen' argument – internationalisering – om de oren slaat? Het is makkelijker om Bush, Cheney en Rumsfeld te weigeren, die immers verantwoordelijk zijn voor de puinhoop in hedendaags Irak, dan de nieuwe, redelijke en `Europese' Kerry.

Het is ook niet gezegd dat Kerry meer dan Bush gebruik zal maken van de diensten van de Verenigde Naties of de NAVO. Hij zegt deze belangrijk te vinden, maar langer dan Bush president is proberen de VS de wereld duidelijk te maken niet gecharmeerd te zijn van de bureaucratie en het gebrek aan doortastendheid bij deze instellingen. Bush maakte aanvankelijk korte metten met alles wat riekte naar multilateralisme. Later kwam hij daar noodgedwongen deels op terug. Maar het feitelijke respect dat deze instituties verdienen zal ook onder een Democratische president niet spectaculair toenemen. Daarvoor hebben de VS hun Alleingang al te ver doorgezet.

Dit alles neemt niet weg dat na de knoet van Bush Kerry's gematigde toon balsem voor Europa is. `Le ton fait la chanson': belangrijk is de wijze waarop iets wordt gezegd. Voor `ons' in Europa zegt Kerry het beter – maar daarmee ís wat hij zegt nog niet beter.