Bulgarije moet wennen

Bulgarije hoopt in 2007 EU-lid te worden. Veel wetgeving is klaar. Maar belangrijker nog, zegt premier Simeon Sakskoburgotski, is dat de Bulgaren moeten leren Europees te denken en Europees te handelen.

,,Misschien'', zegt de premier, ,,misschien was de vertraging die Bulgarije heeft opgelopen op weg naar de EU, wel een verhulde zegen. Het is misschien wel goed als de samenleving een paar jaar langer de tijd heeft zich aan te passen aan Europa.''

De premier is Simeon van Saksen-Coburg-Gotha, regeringsleider van Bulgarije sinds 2001. Een frêle, gracieuze, wat breekbaar ogende man. Een aristocraat, geen politicus die graag een bad in de menigte neemt, geen man van grote woorden. Als kind was hij koning, Bulgarije's laatste, van de plotselinge dood van zijn vader, Boris III, in 1943, tot de komst van de communisten en hun volksrepubliek in 1946. Vóór hij tien was, was hij alweer koning-af. Het grootste deel van zijn leven was hij zakenman in Madrid. Maar in 2001 riepen de Bulgaren hem, na een decennium van tegenslagen, als deus ex machina aan de macht terug: zijn haastig opgerichte Nationale Beweging Simeon II veroverde vanuit het niets 120 van de 240 zetels in het parlement, en Simeon, een icoon voor veel Bulgaren, een man met een reputatie van wijze bedachtzaamheid en integriteit, werd premier onder zijn verbulgaarste naam Sakskoburgotski.

Op weg naar het grote doel – het lidmaatschap van de Europese Unie – zijn de achterstanden van de jaren negentig razendsnel weggewerkt. De economie groeit snel, het bnp per capita is hoger dan dat in Roemenië of Servië, de relatie van de Bulgaren met hun Turkse minderheid is voortreffelijk, de toestand van de mensenrechten is snel verbeterd. En ook al is er nog veel te doen, belangrijker nog is dat Bulgarije, anders dan mede-kandidaat Roemenië in de onderhandelingen met de EU alle hoofdstukken heeft afgerond. Het kostte de premier een deel van zijn populariteit – de gewone Bulgaar heeft van die groeiende economie nog niet veel gemerkt, en hervormers maken zich niet geliefd, want hervormen doet pijn – maar dat deert hem niet.

Daarbij weet Sakskoburgotski dat de pijn nog niet voorbij is. Èn hij weet – en zei het begin deze maand ook – dat ,,toetreding tot de EU meer is dan alleen hoofdstukken openen of sluiten''. In de Bulgaarse ambassade in Den Haag zegt hij: ,,Vraag me liever niet welk onderdeel van de hervormingen me de meeste hoofdbrekens bezorgt. Het is niet makkelijk één onderwerp te noemen. Misschien de hervorming van de rechtspraak. Die moeten we echt heel hard aanpakken. Maar meer algemeen is dit het grootste probleem: onze aanpassing aan de eisen die Brussel stelt in de zin van: hoe werken we, hoe functioneren we, hoe passen we onze mentaliteit aan?''

Dat `Europees worden' vereist consensus. En die consensus is er niet altijd. President Georgi Purvanov hekelde vorige week het parlement, omdat het te veel wetsvoorstellen torpedeert of ingrijpend wijzigt. Doen de socialisten – de ex-communisten – wel mee? Zij hebben midden jaren negentig Bulgarije al eens aan de rand van de afgrond gebracht – en zij liggen op dit moment in de peilingen ver voor op de Nationale Beweging van Sakskoburgotski, zij kunnen de verkiezingen van volgend jaar winnen.

Sakskoburgotski: ,,Nu ga je te snel. Dat laten we aan de kiezer over, ik wil daar niet over speculeren. Maar ik denk niet dat er in het parlement mensen zitten die niet voor het lidmaatschap van de EU zijn. Iédereen wil deel uitmaken van Europa.'' Persoonlijk hoopt hij – wie volgend jaar de verkiezingen ook wint – op een coalitieregering, zegt hij. ,,De samenleving moet wennen aan zaken als het delen van verantwoordelijkheid, en dialoog, en zo mogelijk consensus.''

Vorige week torpedeerde het parlement een deel van de belangrijke wijziging van het wetboek van strafvordering. Een nieuw voorbeeld van ontbrekende consensus. Is het een hinderpaal in die zo cruciale hervorming van de rechtspraak? De premier haalt zijn schouders op: ,,De tijd zal het leren. Ik denk dat het een kleine hindernis waarover we zijn gestruikeld. Natuurlijk wil je dat dingen sneller gaan, natuurlijk willen we harmonisatie met EU-procedures. Maar ik weet zeker dat iedereen achter de hervorming op zich staat.''

Ook het probleem van de corruptie is met wetten en maatregelen alleen niet aan te pakken. Corruptie bestaat eeuwenlang en is, hoe ergerlijk ook, een deel van de mentaliteit, is alledaags geworden: daar ontdoet een regering een land niet in een paar jaar van. Sakskoburgotski: ,,Ik ben een oude man. Ik heb veel gereisd. Ik heb nog nooit een land zonder corruptie gezien. Maar je hebt gelijk: het is een kwestie van – nee, niet mentaliteit, maar laten we zeggen: van de gewoonten en gebruiken.'' We werken er heel hard aan, zegt hij. ,,Je hebt gelijk: het gaat niet met wetten alleen, het is een kwestie van opvoeding. Maar we maken vorderingen. Kijk eens naar de elektronica, als je ergens zestien vergunningen voor nodig hebt, en je kunt dat allemaal met de computer afhandelen, zijn er zestien kansen minder om smeergeld te moeten betalen om het werk gedaan te krijgen.'' Hij wijst op de recente lijst van minst corrupte landen van Transparency International: ,,Pas geleden stonden we tussen plaats negentig en honderd, nu op plaats 54. Dat is toch vooruitgang.''

Toch vindt volgens een recente opiniepeiling 96 procent van de Bulgaren dat ze in een corrupt land wonen. Sakskoburgotski veert geschrokken op van het percentage: ,,Holy –'' Hij denkt er even over na, en zegt dan: ,,Maar weet je, er is een fenomeen bij ons: men herhaalt en vertelt verder en vergroot uit wat men hoort, zonder het te controleren. Een erfenis van vroeger, uit de tijd van het communisme, toen alles wat de regering zei per definitie niet werd geloofd en elk gerucht per definitie wèl werd geloofd.''