Assistente zet bom in elkaar

Het Transito Festival biedt de kale vertoning van nieuw, vaak interessant theaterwerk. Met een gesprek over haat tussen terroristen. En de terugkeer van een Turkse jeugdliefde.

Uitgeprocedeerde asielzoekers zijn net acteurs, vindt de Amsterdamse wethouder van Cultuur, Hannah Belliot: ,,Want die komen ook op en gaan dan weer af''.

Belliot, opende gisteren het Transito festival dat nog tot en met zondag in theaters op en rond het Amsterdamse Leidseplein plaatsvindt.

Het festival, zo bedoelde ze waarschijnlijk te zeggen, heeft een serieuze ondertoon. Tijdens Transito zal bijvoorbeeld Retour afzender/adres onbekend te zien zijn; een kunstenaarsproject dat berichten van uitgeprocedeerde Amsterdammers laat horen. Ook is er het Eerste Nationale Inburgeringexamen in Paradiso, en een debat over integratie in De Balie.

Onder dit politiek verantwoorde schuim schuilt het vertrouwde theaterteksten-festival Hollandse Nieuwe, dat zijn achtste editie beleeft. De oprichter van het festival, Theater Cosmic, selecteerde vijftien toneelstukken, waaronder drie jeugdvoorstellingen, geschreven door meer en minder bekende schrijvers uit onze `nieuwe samenleving'.

Het leuke van Hollandse Nieuwe is de relatief kale vertoning van nieuw werk. Met weinig repetitietijd en inventieve regisseurs worden de verhalen in de grondverf gezet. Dat de teksten vervolgens zelden of nooit een volwaardige opvoering krijgen bij een gevestigd theatergezelschap, is iets waar Cosmic al acht edities lang te weinig aan doet. Aan de teksten ligt dat vaak niet.

Som der kwaden van Daan Faber is bijvoorbeeld een goed stuk. Een jonge fundamentalistische moslimterrorist komt bommen halen bij een oudere ETA-terrorist in Baskenland. Die explosieve combinatie levert geen fundamentalistisch gehakketak op, maar een boeiend gesprek over haat en de omvang die dat in een mensenleven kan aannemen. In de regie van Alan Yadegarian knutselt een lieftallige assistente tijdens dit gesprek de bommen in elkaar, terwijl de mannen met de ruggen naar elkaar toe hun argwaan koesteren.

Fatima's rib van Nazmiye Oral is wat braver en gaat over Turkse en Nederlandse liefde. De jeugdliefde van de Turkse Fatima komt plots opdagen en beweert dat zij nooit gelukkig kan zijn met haar Hollandse man. Nederlanders begrijpen Turken niet, is zijn boodschap. Maar het gesprek dat hij vervolgens met zijn vroegere geliefde voert, kan het overwegend niet-Turkse publiek prima volgen. Het gaat over vervlogen liefde en gemiste kansen, doorspekt met nogal achterhaalde ideeën over de gehoorzaamheid van een vrouw, dat wel, maar gelukkig vindt Fatima dat ook.

Violence van Ko van den Bosch is een warrig verslag van een trio boeven, die allemaal grootse behoefte aan filosoferen hebben. Ze vertellen terugblikkend over hun mislukte missie en zijn het erover eens dat het fout begon te gaan toen een sexy dame in een rood jurkje ten tonele verscheen.

Iedere tekstlezing duurt ongeveer vijfenveertig minuten, waardoor er meerdere voorstellingen per dag kunnen worden bezocht. Aanstaande zondag zal tijdens het Hollandse Nieuwe Gala bekend worden gemaakt wie de beste toneeltekst heeft geschreven. Naast het gospelkoor The New City Voices zal ook Fado-zangeres Nynke Laverman met haar Friese Fado's optreden en de Cosmic Award 2004 wordt uitgereikt aan Najib Amhali, voor zijn `invloedrijke, energieke, belangwekkende bijdrage aan de nieuwe samenleving.'

Transito festival, 28 t/m 31 oktober, inl. Stadsschouwburg Amsterdam (020) 6242311 of www.transitofestival.nl