Vrije Jansons geeft Brahms brede adem

Aan de vooravond van de tournee naar Japan leidt chef-dirigent Mariss Jansons het Koninklijk Concertgebouworkest deze week tweemaal in een ultiem `klassieke' symfonisch programma met tweemaal de Tweede symfonie, van Beethoven (1802) en van Brahms (1877). Het orkest neemt beide werken volgend weekeinde mee naar Tokyo.

Een puur negentiende-eeuws `ijzeren' programma leidde Jansons in Amsterdam nog niet eerder, maar het aantal keren dat hij Brahms Tweede symfonie elders tot klinken bracht loopt royaal in de tientallen. Jansons dirigeerde de symfonie ook zonder partituur. Hij kwam tot een vrije, dynamisch robuuste en avontuurlijke interpretatie, en richtte zich vooral op de breedte en de adem in Brahms' lange melodieën en de spanningsopbouw van de grote vorm.

Dat Brahms' Tweede ook wel `Pastorale' wordt genoemd, werd vooral duidelijk in het eerste deel en in de burleske openings-'scène' van het Allegretto grazioso. Maar het virtuoze en ten slotte sprookjesachtige strijkersspel dat daar doorheen werd gevlochten, klonk hier niet braaf en landelijk maar pijlsnel en strak van samenspel en ritme. Het Adagio leek zelfs bijna `modern' in de gelijkwaardig en gelijktijdig tegen elkaar uitgespeelde thema's van celli en blazers.

In het slotdeel leidde Jansons' scherpe, risico niet mijdende aanpak tot schoonheidsfoutjes bij de blazers. Die verbleekten echter bij de verrassing van de tutti-klank, die hier nóg dieper, voller en sonoorder bleek te kunnen klinken dan voordien al het geval was.

Toen Jansons het Concertgebouworkest twee jaar geleden voorging in Beethovens Vijfde symfonie, was zijn aanpak groots en ouderwets. Voor de vroegere Tweede symfonie bleek het symfonisch apparaat nu wel stevig uitgedund, en zaten de eerste en tweede violen zelfs in `authentieke' opstelling aan weerszijden van de dirigent.

Ook in Beethoven stelde Jansons zich op als een animerende gids door het symfonisch betoog. De Tweede symfonie klonk hier streng en brandschoon in de transparantie van het samenspel en klassiek in de terrassendynamiek van het Scherzo, maar de toon bleef bovenal energiek en muzikantesk. Die energie hield Jansons vast tot en met het slotakkoord, dat ook visueel een hoogtepunt bereikte in een lenige halve pirouette op de bok.

Vrijdag en zondag staat Jansons opnieuw voor zijn orkest, dan in het tweede tourneeprogramma met Stravinsky's Petroesjka en de Zesde symfonie van Tsjaikovski. Dat concert wordt 31/10 om 14.15 live uitgezonden op Radio 4.

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Mariss Jansons. Programma: Beethoven, Tweede symfonie; Brahms, Tweede symfonie. Gehoord: 27/10 Concertgebouw, Amsterdam. Radio 14/11, 14.15 uur.