Veel navelstaren op het Impaktfestival

Videokunst als spiegel van het hedendaagse leven, zo moet je de expositie Flowers in de Dustbin zien die de vijftiende editie van het Impaktfestival in Utrecht begeleidt. Het Impaktfestival stelt zichzelf als opdracht om stelt vernieuwende en eigentijdse audiovisuele kunst in verschillende vormen te laten zien.

De Londense curator Clare Manchester toont vijf jonge kunstenaars die hun omgeving en zichzelf een spiegel voorhouden. Wat ze bindt is de muziek die een grote rol in hun werk speelt. Sommigen kiezen voor de vorm van een muziekvideo of nemen de muziek en bijbehorende `uitingen' op de hak, zoals Daniele Steinfeld doet in de video Headbanger (2002), gehurkt headbangend op een lieflijk liedje van de Beatles. Volgens de curator is muziek een universele manier van communiceren. Ze zocht de werken ook uit op de aanwezigheid van humor of een speelse en ondeugende kijk op de zaken. Maar humor is niet altijd een risicoloze kwestie. Soms gaat het net fout, zoals bij de Franse kunstenaar Pierrick Sorin. Zijn verkleedpartijtjes in een geknutselde glitterdisco in Dance with me uit 1996 leveren een knullig schouwspel op. Hij zet zichzelf te kijk, zich telkens transformerend tot sexy meid, uitzinnig dansend.

Miguel Calderon laat zich ook van zijn grappige kant zien. Blaffend staan op handen en voeten de rijken van Mexico City op hun afrit, als iemand voorbijrijdt in de video Bark. Dan zie je een man op zijn hondjes aan de bips van een vrouw ruiken, waarna de video weer van voren af aan begint. Iets minder melig is een video waarin hij de reacties van ouders op `duivelse muziek' aandikt en belachelijk maakt. Een scholier luistert naar zijn platenspeler in Music Video (1997). De rook slaat ervan af. Beelden van de jongen worden afgewisseld met flitsen van een duivels, dik rood figuur. Het geheel oogt als een overdrijving, maar het achterliggende probleem – bezorgde ouders die bang zijn dat hun kroost het verkeerde pad opgaat – is nauwelijks wereldschokkend te noemen. Dat is dan ook wat het meest opvalt: de kunstenaars zijn zo met hun eigen leven bezig, dat de buitenwereld ver weg lijkt.

Het duidelijkst zie je dat in Soulvideo (2000-2001) van Daniele Steinfeld. De kunstenaar ligt roerloos in een ruimte vol zaagsel en konijnen. De beestjes scharrelen wat rond de vrouw, maar schijnen haar niet echt op te merken. Het geheel wordt begeleid door een nummer van Pink Floyd.

De video's van Mark Leckey ontstijgen het navelstaarderige niveau van de andere deelnemers enigszins. Het urbane leven is snel en gelikt, lijkt Leckey te willen zeggen in zijn LondonAtella (2002). Het geheel oogt als een videoclip, maar dan een hele raadselachtige. Leckey laat Londen zien als een mythische, grote stad, waarin cultuur, muziek en het clubcircuit centraal staan. Door deze sprookjesstad dwalen de twee leden van Donatella rond, een popgroep vernoemd naar mode-icoon Donatella Versace. Leckey weet van zijn video's een commentaar op het uitgaansleven te maken, met beelden uit het recente verleden.

Impakt biedt naast de expositie een uitgebreid programma van lezingen, films en een internetproject. Het overkoepelende festivalthema is `Cultural Autopsy'. Onder deze noemer scharen zich documentaires, die laten zien hoe de niet-westerling het westen beziet en omgaat met de invloeden vanuit het westen en andersom. Manchesters Flowers in the dustbin sluit losjes aan bij het thema. De kunstenaars met verschillende – hoewel overwegend westerse – culturele achtergronden hanteren muziek als universele taal en bedienen zich van een dankzij MTV overal bekende vormentaal. Die van de videoclip.

Tentoonstelling: Flowers in the Dustbin, onderdeel van Impaktfestival. T/m 31/10 op diverse locaties in Utrecht. Festivalbalie: Theater Kikker, Ganzenmarkt 14, Utrecht. Inl: 030-2944493, www.impakt.nl