Spitzer zit bedrijven VS op de nek

De New Yorkse procureur-generaal Eliot Spitzer strijdt fel tegen fraude bij Amerikaanse concerns. Nu zijn de verzekeraars aan de beurt. De topman van Marsh & McLennan heeft al het veld moeten ruimen.

Het kantoor van Eliot Spitzer, de strijdlustige procureur-generaal van de staat New York, is vijfhonderd meter dichter bij Wall Street gelegen dan het New Yorkse filiaal van de Securities and Exchange Commission, de Amerikaanse beursautoriteit. Spitzer en zijn team bezetten tien verdiepingen in een non-descripte wolkenkrabber om de hoek bij de effectenbeurs, terwijl de collega's van de federale SEC kantoor houden in het historische Woolworth Building, een flink eind verderop. De locatie zal toeval zijn, maar Spitzer zit Amerika's beursgenoteerde concerns – en niet alleen die van Amerika – letterlijk op hun nek.

De 45-jarige Spitzer, en de 343 advocaten die zich op zijn kantoor toeleggen op fraude, pakte in 2002 de zakenbanken en analisten aan, schikte met hen voor miljarden dollars en dwong hen tot hervorming. Eerder dit jaar waren het de beleggingsfondsen, die boetes van honderden miljoenen dollars betaalden. Nu zijn de commerciële verzekeraars aan de beurt. Ondertussen maakt Spitzer aanstalten om de bezem te halen door de muziekindustrie. Steeds gaat het om vormen van belangenverstrengeling die al jaren bekend waren onder ingewijden, maar waartegen niemand optrad.

De beschuldigingen in de verzekeringssector liegen er niet om: bid rigging (valse biedingen) ofwel manipulatie van de markt door verzekeringsmakelaar Marsh & McLennan, in een onderonsje met grote verzekeraars zoals AIG, Ace, en nog een handvol andere. Marsh vroeg verzekeraars jarenlang gefingeerde offertes in te dienen om grote klanten het idee te geven dat er concurrentie was tussen verzekeraars, opdat zij de beste prijs zouden krijgen. In werkelijkheid was Marsh, samen met de verzekeraars, erop uit om cliënten naar bepaalde verzekeraars te manoeuvreren en zodoende zoveel mogelijk commissies op te strijken. Gisteren bleek dat ook AON, een verzekeringsmakelaar uit Chicago, aanvankelijk niet genoemd door Spitzer, waarschijnlijk mee heeft gedaan aan oneigenlijke commissies.

Spitzer begint meestal een onderzoek op grond van een (anonieme) tip. Zo kwam de tip over de verzekeringsfraude in april per brief binnen bij David Brown, voorheen huisjurist bij zakenbank Goldman Sachs. Niet lang daarna gingen er dagvaardingen uit naar mogelijk betrokken verzekeringsfirma's, om alle relevante documenten op te vragen. Brown zorgde ervoor dat de firma's snel over de brug kwamen met de gevraagde informatie, om vertragingstactieken en mogelijke vernietiging van bewijsmateriaal tegen te gaan.

Het handwerk op Spitzers kantoor wordt verricht door tientallen stagiaires. Het was de 27-jarige rechtenstudent Craig Winters, zo wist de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal te melden, die op 15 september tijdens het spitten door duizenden documenten de cruciale e-mail ontdekte waarin melding werd gemaakt van de nepoffertes. Winters rende opgewonden met de e-mail naar een van de twintig juristen die op de zaak zitten. ,,Ik dacht: o mijn God!'' aldus de student. Hij had beet. De e-mail werd gebruikt om twee van fraude verdachte werknemers van AIG zover te krijgen om mee te werken aan het justitieel onderzoek in ruil voor strafvermindering. Dat was voor Spitzer genoeg om op 14 oktober een persconferentie te geven waarin hij zijn civiele aanklacht bekendmaakte.

Hoe machtig Spitzer is bleek uit het feit dat die bekendmaking alleen al chaos veroorzaakte in de verzekeringssector en een slachtpartij onder beursgenoteerde verzekeraars en aanverwante financiële dienstverleners, waaronder het Nederlandse ING, dat in de VS actief is. In dit verband wordt al gesproken van het Spitzer Effect.

,,Het effect is zo groot als Spitzers geloofwaardigheid onder rationele beleggers en in de betreffende sector'', zegt John Coffee, een hoogleraar rechtsgeleerdheid aan Columbia University in New York die gespecialiseerd is in witteboordencriminaliteit. ,,Spitzer heeft laten zien dat zijn aantijgingen dikwijls hout snijden, en leiden tot brede hervorming van de industrie.''

Opvallend was Spitzers felheid tegen de top van Marsh & McLennan. Hij wond er geen doekjes om dat bestuursvoorzitter Jeffrey Greenberg het veld moest ruimen voordat er kon worden onderhandeld over een schikking. Toen Greenberg maandag opstapte, liet Spitzer meteen weten dat hij nu geen reden meer zag om Marsh strafrechtelijk te vervolgen. Sommige critici vinden dat de procureur-generaal hiermee buiten zijn boekje gaat. ,,Procederen per persconferentie'' noemt een commentator het.

,,Spitzer heeft nooit gezegd dat Greenberg weg moest'', zegt een van zijn woordvoerders in New York. ,,Hij suggereerde alleen dat de commissarissen eens goed naar hun topman moesten kijken. Greenberg begreep de ernst van de beschuldigingen niet.''

Volgens Coffee moet Marsh Spitzer een paar keer op het verkeerde been hebben gezet – niet verstandig voor wie te maken heeft met het Amerikaanse openbaar ministerie. ,,Spitzer had een smoking gun (onomstotelijk bewijs, red.) Dan is het onuitstaanbaar als iemand niet meteen meewerkt, zelf een onderzoek instelt en beterschap belooft.''

Het gesjoemel met offertes en commissies door verzekeringsmakelaars zou al jaren plaatsvinden. De toezichthouders staan tamelijk machteloos, omdat ze van oudsher per staat zijn georganiseerd, en dus moeilijk kunnen optreden tegen (multi)nationale verzekeraars. Ze lijden gebrek aan financiële middelen en mankracht. Volgens sommigen hebben de overheidsfunctionarissen bovendien een te innige relatie met de ondernemingen die ze reguleren.

De SEC dan? ,,De SEC houdt zich alleen bezig met fraude op de effectenbeurzen'', zegt woordvoerder John Heine desgevraagd. Op de tegenwerping dat de betrokken bedrijven bij Spitzers zaak beursgenoteerd zijn, en de juristen die de zaak onderzoeken voor Spitzer werken op de afdeling investor protection (het beschermen van beleggers), heeft de woordvoerder geen antwoord.

Spitzer en zijn in totaal 617 mensen hebben met een budget van 197 miljoen dollar nog niet een kwart van wat de SEC heeft aangevraagd bij het Congres voor 2005. Terwijl Spitzer naast de fraudezaken ook aandacht moet schenken aan zaken als misdaadbestrijding en consumentenvoorlichting voor de 17 miljoen burgers van de staat New York. Ter vergelijking: SEC-voorzitter Donaldson maakte bekend dat zogenaamde hedge funds, beleggingsfondsen met hoog risico, zich voortaan dienen in te schrijven bij de SEC. Het haalde nauwelijks de kranten.

Ondertussen is Spitzer, een advocaat die is opgeleid aan eenzelfde dure universiteit als de meeste individuen met wie hij te maken krijgt, in korte tijd de belangrijkste – Democratische – politicus van New York geworden. Algemeen wordt aangenomen dat hij in 2006 een gooi doet naar het gouverneurschap van New York, een post die nu wordt ingenomen door de Republikein Pataki.

Sailliant detail: Michael Cherkasky, die Greenberg heeft vervangen als topman bij Marsh & McLennan, was Spitzers vroegere baas bij het OM in Manhattan. De afgelopen twee jaar heeft hij 14.500 dollar bijgedragen aan Spitzers campagnekas. Spitzer heeft laten weten dat hij geen geld meer zal aannemen van Cherkasky om belangenverstrengeling te voorkomen.