`Nederland opereerde lijdzaam'

Er is kritiek op de manier waarop Nederland, als voorzitter van de EU, opereerde in de crisis over de benoeming van de Europese Commissie.

Lijdzaam, te lijdzaam volgens critici, heeft Nederland als voorzitter van de Europese Unie de afgelopen dagen aangezien hoe de beoogde Europese Commissie in het Europees Parlement strandde. ,,We wilden het spel zuiver houden'', zegt Bart Jochems, woordvoerder van minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot. ,,Volgens de regels die we hebben afgesproken in Europa is dit een zaak tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie.''

Die regels voorzien slechts in een ondergeschikte rol van het voorzittende land bij zulke debatten. Inmenging van het Nederlandse voorzitterschap door druk op europarlementariërs zou ook eerder contraproductief kunnen uitpakken, vreesde het kabinet.

Zover ging de afzijdigheid van Nederland dat Bot de afgelopen dagen geen keer contact zocht met zijn Italiaanse ambtgenoot Frattini, ook al werd steeds duidelijker dat de benoeming van de nieuwe Commissie zou vastlopen op de kandidatuur van de omstreden Italiaan Rocco Buttiglione. Een handicap is dat Bot in Indonesië vertoeft in verband met EU-verplichtingen. Zijn eerste contact met Frattini is pas voorzien voor morgen in Rome, waar de regeringsleiders en ministers van Buitenlandse Zaken zich verzamelen voor de ondertekening van het Europese grondwettelijk verdrag.

Het PvdA-Kamerlid Timmermans noemde het vanochtend ,,volstrekt onbegrijpelijk'' dat Nederland niet eerder contact met de Italianen en anderen heeft gezocht. ,,De Nederlanders zijn te lang te terughoudend geweest'', aldus Timmermans. ,,Ze hadden eind vorige week heel veel werk moeten verrichten om een compromis te vinden, waardoor de zaak niet zo kon escaleren.''

Ook in het Europarlement leeft er irritatie over de geringe presentie van Nederland. Sommige prominente leden stelden dinsdag misprijzend vast dat het Nederlandse voorzitterschap niet aanwezig was bij het begin van de beslissende vergadering over de goedkeuring van de nieuwe Commissie. Ook bij de daaropvolgende cruciale nachtelijke onderhandelingen binnen het Europarlement over het lot van de Commissie speelde Nederland geen enkele rol.

Premier Balkenende, nog herstellende van zijn ernstige voetblessure, telefoneerde de afgelopen weken zowel met de beoogde voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso als de Italiaanse premier Silvio Berlusconi. Volgens een ingewijde vertrouwde Balkenende op het oordeel van Barroso. ,,Maar Barroso had te lang de inschatting dat hij het zou redden,'' aldus deze bron.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken onderstreept dat ook nu nog het initiatief in de eerste plaats ligt bij de Barroso. Balkenende, die vanavond naar Rome vertrekt, spreekt Barosso daar zeker. In Rome wil Nederland voor het eerst na het debâcle in Straatsburg inventariseren in welke richting de oplossing moet worden gezocht. ,,Het eerste puzzelstukje is nu Italië'', aldus de ingewijde.

Nu er naar alle waarschijnlijkheid moet worden geschoven in de samenstelling van de nieuwe Europese Commissie, dreigt voor Nederland de mooie post Mededinging van Neelie Kroes in gevaar te komen. Staatssecretaris Atzo Nicolaï verklaarde gisteren in Straatsburg dat Nederland hoopt dat Barroso de zaak zo snel mogelijk en met zo min mogelijk wijzigingen kan rechttrekken. Nederland houdt intussen vast aan de kandidatuur van Kroes, zo zei hij.

Tegelijkertijd erkende Nicolaï dat er frictie zou kunnen ontstaan tussen de rol van Nederland als voorzitter en de eigen nationale belangen. ,,Als het gaat om de spanning tussen het voorzitterschap en het belang van de lidstaat, gaat de prioriteit naar het voorzitterschap'', aldus de staatssecretaris. Daarmee vergaloppeerde de staatssecretaris zich volgens de PvdA'er Timmermans danig. ,,Het is onbegrijpelijk dat hij daar nu al over speculeert. Zo geef je je onderhandelingspositie meteen weg.''