`Het is nu duidelijk wie de leiding heeft'

Eén baas, één bestuur, één bedrijf en één aandeel. Energiereus Shell gaat eindelijk de fusie tussen de Nederlandse en Britse moederbedrijven afronden, bijna een eeuw na dato.

,,Het is nu duidelijk wie de leiding heeft.'' Het waren de woorden van Jeroen van der Veer, de eerste echte Chief executive officer van het nieuw te vormen Royal Dutch Shell plc, vanmorgen tijdens de persconferentie in Den Haag. De Nederlander – ,,ik sta hier met gevoelens van nederigheid en opwinding'' – moet het concern door de grootste transformatie ooit loodsen en de reputatie weer oppoetsen; een reputatie die een flinke deuk opliep eerder dit jaar door het schandaal rond de olie- en gasreserves.

Met de aangekondigde structuurveranderingen wordt het Nederlands-Britse concern na 97 jaar eindelijk echt één bedrijf. De duale bedrijfsvoering wordt omgezet in een structuur waarin bestuursleden en commissarissen samen in een bestuur plaatsnemen, er komt één hoofdkantoor in Den Haag en één aandeel met de belangrijkste beursnotering in Londen. Vooral de samensmelting van de twee moedermaatschappijen en de creatie van één aandeel gaan verder dan veel deskundigen hadden verwacht.

De veranderingen moeten Shell een efficiëntere organisatie maken die eenvoudiger te besturen is en daardoor sneller kan reageren. Of dit zal lukken moet de toekomst uitwijzen. Dat de Nederlandse greep op het concern zal verslappen lijkt echter onontkoombaar.

Vooralsnog lijkt het daar niet op. Naast Van der Veer staat – als het proces in mei klaar is – een andere Nederlander. Oud-ING-topman Aad Jacobs wordt non-executive chairman waarmee de twee belangrijkste bestuursposities in handen zijn van Nederlanders. Jacobs gaat echter met pensioen in 2006, het jaar dat hij zeventig wordt. De zoektocht naar zijn opvolger wordt nu al gestart, zei de oud-bankier, maar of de opvolger een Nederlander wordt is onduidelijk. ,,In de benoemingen van de non-executive leden zullen de Nederlandse, Britse en internationale elementen van Shell terug te vinden zijn'', zei Van der Veer.

Van de tien commissarissen zullen er na de afronding van de fusie straks vier Nederlands zijn, onder wie oud-premier Wim Kok. Maar er is geen garantie dat dit zo blijft. Hetzelfde geldt voor de positie van CEO. In Shell was de gewoonte ontstaan dat Nederlanders en Britten elkaar afwisselden als topman. Of dit zo blijft is niet duidelijk. Bovendien wordt Shell een in Groot-Brittannië gevestigd bedrijf en wordt de notering in Londen de belangrijkste.

,,De oude structuur heeft lang goed gefunctioneerd'', zei Lord Kerr, de man die de leiding had over de commissie die de structuur de afgelopen maanden onder de loep nam. ,,De oude was goed voor de 20ste eeuw, deze nieuwe is nodig voor de nieuwe eeuw. Het was belachelijk om twee hoofdkantoren aan te blijven houden.''

Door die oude structuur bleef Shell lang in een spagaat hangen, ergens in de Noordzee. Geen van beide moedermaatschappijen had een duidelijk overwicht in het bedrijf, ondanks de 60-40 verdeling in het voordeel van de Nederlanders via de Nederlandsche Petroleum Maatschappij. Er waren tijden dat Den Haag het voortouw nam, maar de laatste jaren leken de Britten de touwtjes meer in handen te hebben: Een Brit (Sir Philip Watts) volgde een Brit (Mark Moody-Stuart) op als topman. Het was overigens Watts die in maart moest aftreden nadat Shell de financiële markten had geschokt door maar liefst 23 procent van de `bewezen' olie- en gasreserves af te boeken omdat zij niet bleken te voldoen aan de eisen die de Amerikaanse beursautoriteit SEC stelt aan deze reserves. Het was de affaire rond de reserves die Shell noopte nog eens goed te kijken naar de structuur. Zeiden de managers begin dit jaar nog dat een structuurverandering niet nodig was, vanmorgen werd gesteld dat Shell al jarenlang wist dat de organisatie anders moest en de affaire rond de reserves alleen ,,het laatste zetje'' was.

Dat de spagaat nog niet verdwenen is bleek vanmorgen. Na de presentatie haastte de Shell-top zich naar het vliegtuig naar Londen voor een aparte toelichting op cijfers en reserves. Vragen over de reserves – die weer worden bijgesteld – werden in Den Haag niet beantwoord.