Stille strijd tussen een predikante en een mystica

Sinds zijn dood heeft God vele plaatsvervangers gekregen op aarde. Een ervan is de wetenschap, soms vertegenwoordigd door aartsengelen in witte doktersjassen, die ons alles beloven wat ooit eens de kerk vermocht: hoop, geloof en vertrouwen.

In de Deense Dogma-film In Your Hands (Forbrydelser) strijden kerk en wetenschap om het alleenrecht op die begrippen. Zeker in een Deense context is dat geen achterhaald gevecht. Het feit dat religieuze beleving daar al in een vroeg stadium met de rest van de maatschappij mee-emancipeerde, wil niet zeggen dat zij geen onverminderd grote rol is blijven spelen.

Maar het is regisseuse Annete K. Olesen (1965) in haar tweede samenwerking na haar doorbraakfilm Minor Mishaps met de productieve Deense scenarioschrijver Kim Fupz Aakeson natuurlijk niet alleen om die bekende kloof tussen geloof en kennis te doen. Het gaat hen eerder om de parallellen.

Anna (nieuwe ster Ann Eleonora Jorgensen) is een pas afgestudeerde theologiestudente die een baan krijgt als predikante in een vrouwengevangenis. Daar maakt zij kennis met Kate (Trine Dyrholm, het serveerstertje uit Festen), van wie de gevangenen fluisteren dat zij genezende krachten heeft. De troost die Anna de vrouwen zou moeten geven, halen zij liever bij de onwillige wonderdoenster.

Haar primitieve, animale krachten zijn beter te aanvaarden voor deze vrouwen, die zijn uitgekotst door de traditonele maatschappelijke kaders van religie en wetenschap. Vanaf het moment dat Anna Kate ontmoet, ontspint zich een doodstille krachtmeting tussen beide vrouwen. Anna wil Kate in de kerk krijgen. Kate wil niet. Kate helpt een medegevange door een cold turkey heen. Anna raakt gefrustreerd dat niet haar god dit wonder mogelijk heeft gemaakt, maar een norse vrouw die een misschien een misdaad heeft begaan die zo ernstig is dat erover spreken taboe is.

In Your Hands is volgens sommige tellingen de tiende en volgens andere de 34e film die het officiele Dogma-certificaat meekreeg. In de tien jaar van zijn bestaan is de Dogma-beweging een genre geworden dat zich heeft bewezen als ultieme vorm voor het bestuderen van intermenselijke relaties. De participerende camera is als de derde gesprekspartner in elke confrontatie aanwezig. Met name het gebruik van vele close-ups geeft de setting van de vrouwengevangenis een extra beklemmende atmosfeer.

Het zijn niet zozeer de muren die de vrouwen in hun vrijheid belemmeren als wel hun gedachten en vooronderstelllingen, zwetend, broeiend in elke porie van hun gezicht.

De gevangenis is ook een beeld voor een beperkte kijk op vrouwen, gereduceerd tot een opvolging van menstruaties en moederschap. Het is de dwingende richting die de baby- en zwangerschapsindustrie vrouwen nog steeds opstuurt. Dat wordt op de spits gedreven als Anna zelf een wonder meemaakt. Ze raakt zwanger, met een religieus-existentiele crisis tot gevolg. Is het Kate die haar verlangen mogelijk heeft gemaakt? Anna weet niet langer of ze op haar strenge Calvinistische God, de medische stand of een voor-christelijke mystica moet vertrouwen voor de levenskansen van haar kind. Ze weet niet meer waar ze in moet geloven.

Het is opmerkelijk dat regisseuse Olesen hier trouw is aan een heel andere traditie van filmmaken dan die door de beroemdste Dogma-voorman Lars von Trier is ingezet. Zij borduurt voor op de Scandinavische traditie (Bergman!) van de religieuze twijfel en het verlangen naar pure, onbaatzuchtige daden. Net als klassieke Von Trier-heldinnen in Breaking the Waves en Dancer in the Dark, moeten ook Anna en Kate offers brengen. Het verschil is dat Olesen een veel humanistischer en feministischer kijk op de rol van de vrouwelijke martelaar heeft. Hoe duister haar film ook is, hij geeft aan het eind tenminste een ontsnappingsroute voor zowel hoofdpersonen als toeschouwers.

Het tegendeel van geloven is niet twijfelen, zoals de film ergens zegt, maar kennis. Hoe verkrijgen we nu kennis en zekerheid over een van die dingen die we, althans voorlopig, niet zeker kunnen weten: waarom er soms baby's worden geboren en soms niet?

Ook In Your Hands geeft die antwoorden niet, dwingt alleen tot nederigheid en zal om die reden evenveel mannen en vrouwen tot tranen toe beroeren als anderen tot afgrijzen en woede brengen.

In Your Hands (Forbrydelser). Regie: Annette K. Olesen. Met: Ann Eleonora Jorgensen, Trine Dyrholm, Petrine Agger, Jens Albinus, Sarah Boberg, Nicolaj Kopernikus. In: 8 bioscopen.