`In de VS knokt men met alle middelen'

René Dahan, commissaris bij vier AEX-fondsen, over de economie van de VS.

René Dahan (63), president-commissaris van Ahold en commissaris bij Aegon, TPG en de VNU, zou liever in Amerika investeren dan in Europa. De keuze is gemakkelijk genoeg volgens hem: ,,Er is een duidelijk verschil in groeipotentie'', zegt hij aan de namiddagkoffie in zijn hotelkamer in Amsterdam.

Wel 25 jaar heeft deze in het Marokkaanse Fez geboren Nederlander met een spoortje zacht Frans accent af en aan in Amerika gewoond. Tot drie jaar geleden werkte hij voor oliegigant ExxonMobil, laatstelijk als executive vice president. Nu is hij een van de machtige mannen in het Nederlandse bedrijfsleven. Op de foto wil hij niet.

Routineus tikt Dahan de voordelen van Amerika af: minder rompslomp, minder belemmeringen, minder onderlinge verschillen tussen de deelstaten dus een grotere uniforme markt, betere toegang tot technologie, meer bestedingen aan onderwijs en wetenschap en grotere productiviteitsstijgingen. Ook de Amerikaanse bevolking groeit harder dan de Europese. En immigranten in de VS dragen meer bij aan de economie dan immigranten in Europa.

Bij het gesprek, afgelopen maandag, was het rapport van de groep-Kok nog niet uit, maar Dahan voorspelt dat daarin het falen van de grote Europese economische ambities, zoals vastgelegd in 2000 in de zogenoemde Lissabon-agenda, zal worden betreurd. ,,Ik zie weinig terug van deze politieke utopie'', zegt hij.

De laatste twintig jaar zit er weinig schot in de Europese gemeenschappelijke markt, met uitzondering van de euro. Op het gebied van transport bijvoorbeeld zijn er nieuwe beperkingen, begrenzingen aan het toegestane volume en tolheffing in sommige landen. ,,Het is het psychologische gevoel dat hier meer en dáár minder belemmeringen zijn'', zegt hij.

Terwijl Europa zich uitbreidde, zijn er hindernissen bij gekomen en is de besluitvorming vertraagd, aldus Dahan. Landen negeren afspraken die ze hebben gemaakt, of voeren richtlijnen niet uit. Frankrijk had vijf jaar geleden al moeten beginnen met het uitvoeren van afspraken over het beperken van de overheidsrol in nutsbedrijven. ,,Europese directieven blijven tien jaar steken en dat bevordert niet het vertrouwen'', zegt Dahan.

De hoogte van de lonen vindt hij niet eens zo belangrijk voor het investeringsklimaat – dat verandert toch voortdurend – maar wel de flexibiliteit van de arbeidskrachten. Amerikaanse werknemers gaan gemakkelijker over op ander werk, ze laten zich omscholen. Daar bedoelt Dahan geen overheidsprogramma's mee, zoals in Europa. ,,Als 100 dollar wordt besteed aan onderwijs door de man zelf, dan heb ik grotere zekerheid dat die 100 dollar goed besteed wordt dan wanneer die 100 dollar wordt besteed door de overheid aan een of ander programma waar die man al dan niet zin in heeft'', zegt hij. ,,De verzorgingsgedachte ontneemt elk initiatief aan het individu. In de VS nemen de werknemers zelf de verantwoordelijkheid op zich voor baan en inkomen, terwijl in Europa mensen vaak denken dat iemand anders hen wel zal vertellen wat ze moeten doen. Soms gaat het te ver in Amerika, maar de wijze waarop men knokt met alle middelen van zijn bestaan is bewonderenswaardig''.

De arbeidsmarkt bepaalt ook de wijze van immigratie. ,,In Europa zijn immigranten op zoek naar verzorging'', aldus Dahan. ,,Maar in Amerika valt niets te halen. Daar brengen de immigranten werk.'' In de grote Amerikaanse melting pot kunnen nieuwkomers gemakkelijker integreren dan in Europa.

In het oog springen de grote Europese ambities op het gebied van onderzoek en onderwijs, die moeten zorgen voor nieuwe, hoogwaardige economische activiteit, als verouderde werkgelegenheid is weggevallen. De Europese uitgaven aan onderwijs en onderzoek liggen achter bij de Amerikaanse. Dat komt volgens Dahan omdat in Europa veel onderwijs en onderzoek aan de universiteiten via de overheid moet worden gefinancierd, terwijl er in Amerika ook veel particulier kapitaal heen gaat. ,,Oud-studenten recyclen miljarden aan kapitaal naar hun vroegere universiteiten'', zegt hij. De beste Europese universiteiten zijn daarom armoedig vergeleken met de beste Amerikaanse. Er gaat ook veel meer Amerikaans particulier geld zonder directe voorwaarden naar onderzoek. ,,Er worden heel wat zaken uitgevonden die later door het bedrijfsleven kunnen worden gebruikt'', zegt hij.

Dahan: ,,In Amerika worden minder belastingen afgepakt, maar daar doen mensen het zelf. Ze betalen voor de doelen die ze zelf uitkiezen. Als je dat optelt plus de kosten die worden opgebracht voor goed onderwijs, dan zou het fictieve belastingtarief misschien hoger zijn dan in Europa.''

Volgens Dahan wordt internationale economische activiteit ten onrechte opgevat als een strijd. ,,Als het een strijd zou zijn, zou ik geen kans geven aan een blok als europa. Je moet als gebied gewoon je eigen plek gaan zoeken, je eigen kracht uitbuiten. Er moet een grotere betrokkenheid komen van het individu en van bedrijven en terugtrekking van overheden. Daar zit heel wat energie.''.