Eeuwig tegendraadse tiener met een ideaal

Van The Undertones had in 1978 buiten Derry niemand gehoord, tot John Peel hun demo uit zijn postzak viste en van Teenage Kicks een hit maakte. ,,Hij veranderde ons leven op slag'', zei bandleider Feargal Sharkey gisteren, op de dag dat Peel (65) stierf aan een hartaanval in Peru. Manisch de demo's draaien die hij nog steeds in lawines kreeg, deed de langstdienende Britse diskjockey en radiolegende tot het laatst. ,,Hij wilde de artiesten niet in de steek laten'', zei collega Andy Kershaw. ,,Maar hij was vooral bang iets te missen.''

Veel heeft John Peel niet gemist, sinds hij in 1967 bij Radio 1 in dienst kwam, de in dat jaar opgerichte BBC-popzender. Namen die later groot zouden worden hoorden vier generaties Britten zo voor het eerst in zijn kaleidoscopische show van groen en rijp. ,,Ik kende hem niet en toch heb ik het gevoel dat ik een vriend heb verloren'', aldus één typerende reactie op een BBC-forum voor degenen die hij heeft leren luisteren.

Hij maakte nog steeds drie afleveringen per week en nog steeds waren negen van de tien platen onbekend. Reggae, punk, hiphop, techno, drum'n'bass en wereldmuziek maakten zo hun debuut. Hij geldt als wegbereider voor Rod Stewart, The Faces en Captain Beehart en later The Clash, The Fall, The Cure en The Smiths. Hij gaf Brian Ferry het opkontje dat Elvis Costello tien jaar later kreeg en Damon Albarn (Blur) nóg tien jaar later. Vaak hadden zulke artiesten zelf hun muzikale smaak gevormd door onder de dekens naar Peel te luisteren. Als zijn protégés succes hadden, moesten ze op eigen benen staan. Peel was al bij de volgende belofte, die hij mengde met oude rock- of bluegrass-artiesten die zonder hem nu ook vergeten zouden zijn.

Peel was een geuzennaam uit de piratentijd. Hij werd in 1939 geboren als John Ravenscroft in een rijke familie in Heswall, een wijk van Liverpool, maar aan de 'verkeerde kant van de Mersey'. Na kostschool ging hij in 1962 naar Amerika, waar hij in Dallas freelance-verslaggever werd en later in andere staten dj. Na terugkeer had hij een eigen show, The Perfumed Garden, bij piraat Radio London. Daar was hij ambassadeur van The Velvet Underground en Jimi Hendrix. Bij Radio 1 maakte hij geschiedenis door een plaat twee keer achter elkaar te draaien. Dat natuurlijke enthousiasme was zijn handelsmerk. Hij klonk alsof hij het tegen jou persoonlijk had, en als hij een plaat op de foute snelheid opzette (wat nogal eens gebeurde), reageerde hij laconiek. Zijn Peel Sessions, ongelikte studio-opnames waarvoor hij bands uitnodigde, zetten wereldwijd een trend. Sinds 1998 is op zaterdagochtend op Radio 4 ook Home Truths te horen; niet over muziek, maar gewone gezinnen. Zoals een tweeling die elkaar voor het eerst ontmoet, of over een schizofreen kind. Hij ontpopte zich daar als meester-interviewer, die zelden niet ontroert.

Peel was een BBC-instituut, maar voelde zich in de marge geduwd. Zijn show, van tien uur 's avonds tot middernacht, was net een uur naar achteren geschoven. Dat drukte, met diabetes, op zijn gezondheid. Overdag kalmer aan doen was er niet bij. ,,It's killing me'', zei hij tegen Andy Kershaw. Er gaan stemmen op om de popzender op te heffen, omdat commerciële stations die behoefte zouden dekken. Juist met zijn niet-commerciële muziekkeuzes onderstreepte Peel het belang van de publieke radio. Volgens artiest Billy Bragg ,,verpersoonlijkte hij de onafhankelijke muziek'' door ,,binnen de BBC zijn eigen piratenstation te runnen''.

Peel sprak vaak over de dood en maar half voor de grap. Hij had een doos lievelings-singles die ,,ik vermoedelijk meeneem in mijn graf'', zei hij. En de eerste woorden van Teenage Kicks, zijn lievelingsplaat, ,,zullen wel op mijn steen komen, I suppose'', zei hij: `...teenage dreams so hard to beat' – het was de kortste samenvatting van de energieke, tegendraadse tiener met een ideaal die hij was.