Uit de cocon

Verreweg de meeste Nederlanders vinden dat het hun uitstekend gaat. Slechts 4 procent is uitgesproken ontevreden. Dat is het goede nieuws uit het laatste overzichtsrapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau, In het zicht van de toekomst. Het verwachtingspatroon en het beeld van de samenleving buitenshuis is daarentegen slecht. In hun comfortabele cocon maken Nederlanders zich zorgen over criminaliteit, normen en waarden, sociale zekerheid en immigratie. Ze hechten meer aan gemeenschapszin dan aan de prestatiemaatschappij. De somberheid van de burgers wordt bevestigd door het lage consumentenvertrouwen, dat vanmorgen door het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend werd gemaakt. Hoewel de conjunctuur aantrekt, is het vertrouwen gedaald. Dat vertrouwen was toch al ongewoon laag en de hernieuwde daling is vooral toe te schrijven aan mindere verwachtingen voor de economie en de eigen financiële situatie in het komende halfjaar. De consument zet zich schrap en gaat in het defensief.

De burger heeft dus goed geluisterd naar de crisisboodschap van het kabinet: u gaat het misschien goed, maar het gaat slecht met Nederland en om het niet nog slechter te laten gaan, moet u de buikriem aanhalen. Er staan maatregelen op stapel om de verzorgingsstaat te versoberen. Maar er ontbreekt een wenkend perspectief aan de versoberingen die – zo wordt wel algemeen erkend – hard nodig zijn. Zoals minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) gisteren bij de ontvangst van het rapport opmerkte, zijn de Nederlandse bijstand, de AOW, WW en de WAO nog steeds onder de hoogste en meest genereuze ter wereld en behoort het aantal gewerkte uren tot de laagste. De somberheid over de toekomst is onterecht, aldus Hoogervorst. Dat laatste wordt te weinig gezegd.

Toch is de somberheid van de burgers over de verzorgingsstaat niet alleen veroorzaakt door slechte communicatie van de overheid maar ook door nieuwe bureaucratie, waardoor de burgers te weinig directe voordelen zien van maatregelen. Betaalbare kinderopvang is belangrijk om ouders aan het werk te houden, maar slechts weinigen hebben in de gaten dat de kinderopvang goedkoper is geworden. Om van de financiële voordelen gebruik te maken, worden ouders gestraft met invuloefeningen waarbij het belastingformulier verbleekt.

De baten van de WAO-ingrepen kunnen zichtbaar worden gemaakt door lagere premies voor de burgers. In plaats daarvan stijgen de premies om een ingewikkeld privatiseringsexperiment te financieren. Als ondanks opoffering van verworven rechten de premies blijven stijgen, verspeelt de overheid politieke steun. Eigen verantwoordelijkheid betekent ook dat premiegeld kan wordt teruggegeven aan de burgers.

Versobering van de verzorgingsstaat heeft praktische voordelen. Een werkplek, waar collega's geen baaldagen opnemen op belangrijke momenten, is prettiger. Het kan beter gaan dan nu. Er zijn veel mogelijkheden om de burger uit zijn cocon te helpen zodat hij enthousiast gaat meedoen.