`SCP onderstreept noodzaak van ons beleid'

De veranderingen van nu maken mensen onzeker. Maar ze zorgen juist voor toekomstige zekerheid. Dat moet beter worden uitgelegd, vindt CDA'er Klink.

Vrees voor een hardere samenleving, voor meer werk, minder sociale zekerheden, en meer verdeeldheid in de toekomst – de zorgen van de Nederlandse bevolking volgens het SCP-rapport van gisteren komen hem bekend voor, zegt Ab Klink, directeur van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA en senator.

,,Dit zijn de problemen waarvoor het CDA eind jaren negentig, onder Paars, heeft gewaarschuwd. Wij zeiden: pas op, nu lijkt alles gemakkelijk, maar er komen grote uitdagingen aan. De vergrijzing, die onze sociale zekerheid toch onder druk zet. En de verkleuring, die de mate van sociale samenhang zwaar op de agenda zet.''

Het SCP-rapport onderstreept daarom ,,nog eens de noodzaak'' van de hervormingen die het kabinet nu doorvoert, meent Klink. ,,Dezelfde zorgen die mensen over de toekomst hebben liggen aan de basis van dit kabinet. Maar die verwachtingen moeten wel gaan sporen met de bereidheid iets te veranderen.''

Waarom gebeurt dat niet?

,,Hervormen betekent veranderen, en de eerste reactie is dan altijd my goodness. Dat is een paradox. Mensen hebben het gevoel dat je ze zekerheden aan het afnemen bent, terwijl de hervormingen juist beogen zekerheden veilig te stellen. Het is ontzettend moeilijk die boodschap helder voor het voetlicht te brengen, dat zie je in heel Europa, ook in Duitsland, Engeland, en andere landen. Maar regeren is vooruitzien: je moet niet alleen een anticyclisch economisch beleid voeren, maar ook een anticyclische politiek. Je moet nu de problemen van de toekomst aanpakken. Dat moet beter uitgelegd worden.''

Politici moeten de mensen dus vertellen wat goed voor hen is?

,,Wat wil je dan? Maar dat betekent niet dat je paternalistisch moet opereren. Dat werkt ook niet meer. De mensen willen altijd weten wat de legitimiteit is, waarom je iets doet en of dit wel het beste beleid is.''

Het CDA heeft gekozen voor meer individuele keuzevrijheid, maar mensen willen geborgenheid en vrije tijd. Past het CDA zich aan?

,,Wij hebben in het CDA de vraag expliciet gesteld: willen we de sociale zekerheid naar Angelsaksisch model hervormen of niet? Het antwoord was: néé. Wat wij willen is overgaan van nazorg naar voorzorg in de sociale zekerheid: mensen moeten minder snel terugvallen op inkomensbescherming. Dat kunnen we ons niet meer permitteren, en dat moeten we ook niet willen. We moeten overgaan naar investeren in mensen – in bedrijven, gezinnen, in de samenleving. Daar zit ook een element van gemeenschapszin in. Maar je zult meer individuele keuzen moeten maken. VUT en prepensioen dwingen mensen om vanaf 55, 60 jaar te stoppen met werken, dan ga je vanaf 54 al niet meer investeren in je talenten. Het gaat erom talenten beter te benutten. Je zult per saldo niet eens per se minder vrije tijd hebben, maar het werk is anders gespreid over het leven.''

Kan het CDA iets met de wens van een muur om de samenleving: hard van buiten, zacht van binnen?

,,Een muur werkt niet, die is hartstikke poreus. Je moet wel meedoen aan de internationale concurrentie. Aan de andere kant is het ook niet zo dat we wel móéten, omdat China en India eraan komen, zoals wordt gezegd. Natuurlijk moeten de loonkosten omlaag, maar arbeid mag hier best wat duurder zijn.''

Werkt een muur tegen de angstbronnen immigratie en integratie?

,,Als je een geweldige minaret ziet verrijzen, wordt dat bijna een symbool. Mensen vragen zich af of de samenleving wel dezelfde blijft, met de islam als groeiende godsdienst. Die vraag kan je mensen niet kwalijk nemen. Maar het antwoord kan niet zijn, religie dan maar uit beeld te manoeuvreren. Dat zal niet werken. Het gaat er juist om dat mensen hun diepste intenties, hun geloof, kunnen verbinden met democratie en vrijheid. Daarover moeten we op het scherp van de snede praten.''

Schept het kabinet somberheid door problemen op scherp te zetten?

,,Problemen roepen somberheid op. Daar kan je omheen zeilen, of er doorheen. Ik pleit voor het laatste – maar wel met wijsheid.''