Ook onzeker? Daar komen de verzekeraars

Het kabinet gunt verzekeraars meer sociale verzekeringsproducten, zoals de WAO. Een miljardenmarkt opent zich. De burger is bang dat hij er ook aan moet geloven. Hoe leuk is zelf verzekeren?

Vadertje Staat kan met pensioen, Nederland wordt een verzekeringsland.

Per 1000 euro netto inkomen geeft een Nederlands gezin gemiddeld 114 euro uit aan verzekeringsproducten. Dat cijfer, over 2002, illustreert een trend die de komende jaren verder zal versnellen. Nederland voelt zich niet zeker, en grijpt naar een verzekering.

De uitkomsten van het gisteren verschenen tweejaarlijkse onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) naar de gemoedstoestand van Nederland lezen als een marktonderzoek van het Verbond van Verzekeraars. Werknemers vrezen de komende jaren een verder verkillende verzorgingstaat en verwachten dat zij extra verzekeringen moeten afsluiten om zichzelf daartegen te wapenen.

Op de vraag `Verwacht u dat individueel bijverzekeren nodig is om na pensionering rond te kunnen komen' zegt 89 procent: Ja. En vindt u dat wenselijk? Ja, zegt 30 procent. De opvattingen over de toekomst van de sociale verzekeringen zijn van hetzelfde laken een pak.

Massieve percentages verwachten tevens dat het rondkomen van uitkeringen moeilijker wordt dan nu: bij werkloosheidsverzekeringen (77 procent), arbeidsongeschikheidsverzekeringen (76 procent), bijstand (81 procent), maar ook bij het `staatspensioen' AOW vreest 72 procent een relatieve verslechtering.

De vrees van de burger voor zijn financiële toekomst schuurt langs het kabinetsbeleid. Dat geeft wrijving, zoals stakingen en demonstraties. Het gaat niet alleen om geld en uitkeringsrechten, maar ook om een radicale omslag in denken en doen: wat Vadertje Staat deed, moeten mensen straks zelf regelen. Dat is leuk als het om een vakantiereis gaat, maar wie verheugt zich op het afsluiten van een individuele verzekering voor het WAO-gat?

Het kabinet wil mensen meer eigen verantwoordelijkheid geven en particuliere partijen, zoals verzekeraars, toegang bieden tot de markt voor sociale verzekeringen, inclusief levensloop en prepensioen.

Op stapel staat het opengooien van de markt voor WAO-verzekeringen, waarbij `staatsbedrijf' UWV zijn monopolie verliest. WAO is een markt met 3 miljard euro premies. Ook de markt voor zorgverzekeringen wil het kabinet wijzigen. Of die marktwerking leidt tot lagere premies is de vraag: verzekeraars staan onder toezicht van de Pensioen- en Verzekeringskamer, die adequate financiële reserves eist bij nieuwe activiteiten.

Het lekkerste snoepje is de fiscale blokkade van het kabinet voor prepensioen en de wens dat werknemers het gespaarde geld, zelf kunnen gaan gebruiken. Voor levensloop, bijvoorbeeld, het nieuwe sociale product waarmee mensen hun werk tijdelijk kunnen verruilen voor gezin of zorg, of eerder stoppen met werken. In de prepensioenpot zit wellicht wel 30 miljard euro.

Minister De Geus (CDA) van Sociale Zaken wil dat mensen zich concentreren op zekerheid om (nieuw) werk te hebben, niet op inkomenszekerheid. Collectieve regelingen, waar de vakbonden zo vertrouwd mee zijn in hun onderhandelingen met werkgevers, doet het kabinet liever in de ban. Tenzij het doel effectief en duidelijk is, zoals de AOW. Wat wil De Geus? Uit een interview een maand geleden:,,Kleinschalige regelingen op het niveau van bedrijfstak, gemeente, bedrijf of individu. Verantwoordelijkheden moeten lager komen te liggen''

Zijn beleidsagenda weerklinkt in de vooralsnog vage contouren van een plan van diverse kopstukken uit de overlegeconomie om sociale zekerheid, inkomensbeleid (basisinkomen voor allen) en levenslange toegang tot onderwijs te hervormen, met een onmisbare inbreng van verzekeraars.

Onder het plan staan klinkende namen. Van vakbonden (Heerts, FNV; Van der Kolk, FNV Bondgenoten), van werkgevers (De Leij, adviseur van de nieuwe VNO-NCW-voorzitter Wientjes) en van voorzitter Wijffels van de SER, hét sociaal overlegforum. Maar ook directeur Fischer van de verzekeraarslobby en directeur Van der Pol van verzekeraar Interpolis (Rabobank) tekenen mee. Nieuwe markten, nieuwe kansen.