`Onvrede hebben we aan onszelf te wijten'

De samenleving is niet maakbaar, zeiden politici na de jaren '70. Maar dat betekent niet dat de politiek er niet toe doet, vindt PvdA'er Koole.

Voorzitter Ruud Koole van de PvdA voelt zich gesterkt door het Sociaal en Cultureel Rapport 2004, dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) gisteren presenteerde. Het SCP constateerde dat er een grote kloof bestaat tussen de wensen en verwachtingen van Nederlanders. Kort gezegd is men tevreden met het eigen leven, maar ontevreden met de samenleving. Men vreest verharding in de vorm van sociale onzekerheid, minder veiligheid en minder wederzijds respect.

Koole: ,,Dit kabinet voert een politiek van verlating: de staat verlaat de samenleving. Daarmee creëer je dit soort gevoelens.''

Hoe voelt u zich?

Koole lacht: ,,Ik voel me prima, dank je, zoals iedereen in Nederland zich goed voelt, geloof ik. Maar mijn verwachtingen over 2020 zijn toch wat anders dan die van de gemiddelde Nederlander.''

Is de bevolking realistisch over de toekomst?

,,Dat is een ideologische kwestie. Als de nu ingeslagen weg wordt voortgezet, dan gaan we inderdaad naar een hardere samenleving toe. Mensen worden onzeker over hun baan, of ze de zorg nog kunnen betalen later. Dit kabinet past een management by speech toe dat de onzekerheden alleen maar versterkt. De noodzaak van hervormen wordt gepredikt met verwijzing naar de internationale economie en Azië, maar Balkenende c.s. stelt daar niets tegenover.''

Als oppositiepartij gaat u nu natuurlijk aan de slag met de gesignaleerde onvrede.

,,Het is inderdaad een steun in de rug. De bevolking reageert op het huidige kabinetsbeleid en verzet zich tegen de prestatiemaatschappij. Ik proef vooral onzekerheid. Maar het is ook een trend die al langere tijd te zien is. De PvdA laat zien dat het ook anders kan: je kunt hervormen én perspectief bieden. Tegenover de economische ratrace die dit kabinet ontketent zetten wij de ontspannen samenleving, dat staat ook in ons nieuwe beginselprogramma. Het SCP constateert dat de mensen solidariteit en gemeenschapszin nastreven, dat kun je bieden door collectieve zekerheden te bieden en toch keuzevrijheid te vergroten. Mensen nemen pas risico's als ze weten dat ze, als het mis gaat, niet buiten de boot vallen.''

En daarmee keert de tevredenheid terug?

,,Je zult altijd enige discrepantie houden tussen wensen en verwachtingen, maar daar moet je als partij goed mee omgaan. We omarmen ook niet alle `wensen' uit het SCP-rapport. De bevolking idealiseert kennelijk de geborgenheid van de verzuiling. Maar daar moet je toch niet aan denken. Variëteit en non-conformisme waren destijds uit den boze, daar moeten we niet naar terug willen.''

De zorgzame samenleving wordt vooral met de mond beleden, constateert het SCP.

,,Dat is inderdaad verontrustend. Het is vooral ikke-ikke wat je hoort. Niemand is bereid echt iets in te leveren. Je moet als politiek de condities creëren waaronder mensen weer mee willen doen aan de maatschappij. Zowel economisch als psychologisch moeten mensen weer gestimuleerd worden af en toe vrijwilligerswerk te doen. Werkgevers moeten het waarderen als hun werknemers ook computervader zijn op school, of speelgoed voor de crèche opknappen. Zo vergroot je ook de betrokkenheid bij de politiek weer.''

Hoe moet een politieke partij omgaan met de onvrede?

,,De politiek heeft het een beetje aan zichzelf te wijten dat de bevolking zo denkt. We hebben jarenlang de rol van de politiek gemarginaliseerd, het geloof in het eigen kunnen is afgenomen. We spreken al sinds de jaren zeventig over het niet meer maakbaar zijn van de samenleving, over een kleinere staat. Maar je moet wel de pretentie hebben om bij te sturen. De politiek doet ertoe en dat moeten we als PvdA laten zien.''

Moet het SCP dit soort onderzoeken wel doen? Politieke partijen zouden ook zelf kunnen peilen wat er leeft onder de bevolking.

,,Daar hebben de partijen helemaal geen geld voor. Nee, het is juist goed als een onafhankelijk instituut de gegevens levert. De initiële vraag over hoe er in de samenleving gedacht wordt moet niet door de politiek gesteld worden. Partijen kunnen daarna hun eigen analyses loslaten op de antwoorden.''