Helmut Kohls reprise

Driekwart pagina had de Frankfurter Allgemeine Zeitung gisteren uitgetrokken voor een verslag van de tweedaagse jaarvergadering in Oldenburg van de Junge Union, de jongerenorganisatie van de CDU en haar Beierse zuster, de CSU. Dat lijkt veel ruimte voor een club van jongeren, maar die telt dan ook 127.000 leden, onder wie 33.000 uit Beieren. Wat ook zal hebben meegeteld, is dat de bijeenkomst tevens functioneerde als een stemmingsbarometer aangaande de in de CDU/CSU omstreden aanspraak van partij- en fractievoorzitter Angela Merkel op de kandidatuur voor het Duitse bondskanselierschap in 2006, waarover overigens pas over een jaar officieel wordt beslist.

De hoge vlucht van de CDU onder Merkel in de opiniepeilingen stagneert namelijk sinds enige tijd. Daarbij komt dat de plaatsvervangend fractieleider, Merz, een van de slimme koppen in de CDU én een van de mannen die door Merkel in het gevecht om de partijleiding zijn geklopt, onlangs heeft aangekondigd zich uit het eerste politieke gelid terug te trekken.

Hij is teleurgesteld, heet het, over wat de oppositionele CDU/CSU in de praktijk doet met zijn ideeën over fiscale en sociaal-economische hervormingen. Dat is uitgelegd als een teken dat Merkel tekortschiet bij het bundelen van uiteenlopende meningen en personen en dus de partij niet genoeg bijeen kan houden. Wat heet, velen vragen zich ook af of zij wel genoeg gezag weet te behouden in de omgang met CSU-premier Stoiber van Beieren, de man die als lijsttrekker van de CDU/CSU in 2002 van SPD-kanselier Schröder verloor en die nog niet zegt wat hij vermoedelijk in 2006 wenst: een herkansing.

Voorzitter Angela is een ontdekking van oud-kanselier Helmut Kohl (1982-1998), die ,,het meisje Merkel'' na de Duitse eenwording een ministerspost in een van zijn kabinetten gaf. Zij is een `Ossi', een kinderloze domineesdochter uit Oost-Duitsland, (allang) gescheiden van de man met wie zij als DDR-studente trouwde, mede om aan een woning te komen. Zoiets, een echtscheiding, speelt, zeker bij een vrouw, vlak onder de waterspiegel ook vandaag nog een rolletje in de grote plattelands-achterban van een oerburgerlijke partij als de CDU in een nog steeds burgerlijk land als Duitsland. Bovendien kijkt zij vaak ernstig of somber, bijna alsof zij bij elke volgende straathoek nieuw onheil verwacht.

Voorts, en dat is misschien de zwaarstwegende factor, kent zij in haar politieke generatie enkele stevige concurrenten in West-Duitsland, waar driemaal zoveel kiezers wonen als in de vroegere DDR. Zeg concurrenten als de CDU-premiers in Hessen, Nedersaksen en Saarland, die weten dat de kanselierskandidatuur van Merkel en haar eventuele verkiezingswinst in 2006 hun kansen op een toekomstig partijleiderschap vrijwel zouden doen verdwijnen. Iets om in dit verband niet te vergeten: niet alleen de SPD heeft een generatie politici zien verslijten tijdens de lange jaren van Kohls kanselierschap. Nee, ook de CDU zag in die tijd een deel van de opvolgende generatie verdwijnen.

De vijftigers die nu op de eerste rij zitten, zien er begrijpelijkerwijs weinig in om dadelijk nog eens voor tien of vijftien jaar aangewezen te zijn op een bijrol en geduld. Daarom is de veelgehoorde veronderstelling zo gek nog niet, dat Merkel als oppositieleider soms minder te vrezen heeft van de regeringscoalitie van SPD en Groenen dan van stil verzet en ,,gerichte indiscreties'' uit de top van haar eigen partij.

Zelfs verdergaande veronderstellingen doen de ronde, namelijk dat zijzelf tot op zekere hoogte enige regie heeft gevoerd in de `anti-Merkel-intriges' van de afgelopen weken. Daardoor kwam zij op een door haarzelf bepaald ogenblik, nu dus, in de positie om terug te slaan en alom partijloyaliteit te eisen, is die verdergaande veronderstelling. Je moet liefhebber van complottheorieën zijn om zoiets te geloven, maar wie weet.

Wat dat betreft, ik volg hier dat verslag in de FAZ van gisteren, heeft Merkel een mooi weekeinde achter de rug. Want die christen-democratische jeugd die in Oldenburg bijeen was, steunde ,,haar moedige'' hervormingskoers volledig. Zelfs de CSU-jongerenbestuurders, die zich in 2002 nog unaniem uitspraken voor de kanselierskandidatuur van Stoiber, steunden Merkel nu.

Maar de echte ster in Oldenburg, goed voor een foto over vier kolom in de FAZ, was de nu 74-jarige `eenheidskanselier' Kohl. De man leek heel diep gevallen na een kwart eeuw partijvoorzitterschap en zestien jaar kanselierschap. Zijn weigering, in strijd met de wet, om als oud-kanselier de namen te noemen van CDU-sponsors die hij persoonlijk geheimhouding had beloofd, kostte hem het erevoorzitterschap. Zijn gewezen `meisje' Merkel had nota bene het initiatief genomen om hem als zodanig af te danken. Niettemin was Kohl naar Oldenburg gekomen om haar een hart onder de riem te steken. En om tot eenheid onder haar leiding op te roepen en te verzekeren dat zij dan in 2006 zal winnen.

Kohls rede, zondag, voor een gehoor van omstreeks 25-jarigen, drie generaties verder als het ware, werd herhaaldelijk door ovaties onderbroken. En er gingen spandoeken omhoog met teksten als ,,Bedankt voor de eenheid''.

Volgens de FAZ raakte hij geemotioneerd, wat hem, waar nodig, vroeger ook vaak goed lukte. Niettemin, het helpen effenen van Merkels weg naar de kanselierskandidatuur moet voor Kohl iets hebben betekend. Zelf haalde hij ooit, in 1976, bij zijn eerste keer als lijsttrekker een fameuze score van 48,6 procent, al maakte dat hem geen kanselier doordat de liberale FDP de SPD aan een meerderheid hielp. Vier jaar later moest hij in de strijd om de kanselierskandidatuur, zoals Merkel in 2002, nochtans wijken voor een CSU-rivaal: Stoibers leermeester Strauss, die royaal van de SPD'er Schmidt verloor.

Kohl is dol op `historische' momenten, waarin hij zoals in de tijd van de door hem bekwaam geregisseerde Duitse eenwording graag ook even de `mantel van de geschiedenis' aandoet. Mogelijk was dat zondag weer even zo, een kwart eeuw later, met deze persoonlijke reprise in Oldenburg.

Dat moet nog blijken, ook en vooral wat Angela Merkel betreft. Maar het is aannemelijk dat hij zijn partij nog steeds kent als zijn broekzak. Driekwart pagina was in dat opzicht dan dus toch wel een gepaste lengte voor dat verslag.