`Haïti geeft altijd anderen de schuld'

Haïtianen moeten ophouden het buitenland voortdurend de schuld te geven van hun eigen problemen. Dat zegt de hoogste VN-baas op Haïti, Juan Gabriel Valdés, in een vraaggesprek.

De situatie op Haïti lijkt hopeloos. Maar gelet op de mate van sociale uitsluiting en armoede is de situatie eigenlijk nog relatief stabiel. Dat zegt de hoogste vertegenwoordiger van de Verenigde Naties op dit Caribische eiland, Juan Gabriel Valdés.

,,De Braziliaanse generaal Heleno Ribeiro die de vredesmacht van de VN op Haïti leidt, zei me laatst dat in zijn land in vergelijkbare sociale omstandigheden er al lang een volksopstand zou zijn uitgebroken'', zegt Valdés. ,,Hier roeren alleen bandieten zich. Verder is het vrij rustig. De Haïtianen zijn een vreedzaam volk.''

Valdés, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Chili en ambassadeur bij de VN, is sinds een kleine drie maanden de feitelijke gezaghebber van Haïti. Sinds het vertrek van president Jean-Bertrand Aristide in februari is er weliswaar een interim-regering maar de belangrijkste rol bij het stabiliseren van het door politieke en natuurlijk geweld geplaagde land is weggelegd voor de VN-medewerkers en de 3.700 voornamelijk Braziliaanse en Argentijnse VN-soldaten. Valdés heeft een goed bewaakt kantoor en appartement op een heuvel die een prachtig uitzicht biedt op de vallei waar de 2,5 miljoen inwoners van de hoofdstad wonen.

Nog dit jaar worden de VN-soldaten op Haïti uitgebreid met 3.000 man, verzekert Valdes. De vredesmacht moet dan in staat zijn om, samen met de Haïtiaanse politie, definitief af te rekenen met de bandieten, ex-militairen en gewapende aanhangers van Aristide, die delen van het land bezet houden en mensen straffeloos uitmoorden. De VN vrezen een stroom van Haïtiaanse bootvluchtelingen als de situatie niet snel kan worden genormaliseerd.

Afgelopen weekend trokken tweehonderd agenten en honderd VN-soldaten de sloppenwijk Bel Air binnen die in handen is van Aristide-getrouwen, om er schoonmaak te houden. Een politieagent werd bij die actie doodgeschoten. Volgens de meeste Haïtianen zijn de vredestroepen van de Verenigde naties tot nu toe te vrijblijvend opgetreden. Waarom wordt er niet nadrukkelijker begonnen met het ontwapenen van illegale groepen? Dat is de meeste gehoorde klacht.

,,We zijn een vredesmacht en geen bezettingsleger. Ons mandaat is om de lokale politie te assisteren en te trainen zodat ze zelf meer veiligheid kan brengen. Het is bovendien niet eenvoudig om die vrijwel ondoordringbare en over heuvels verspreid liggende sloppenwijken binnen te trekken. Het is een guerrillaoorlog die je niet makkelijk wint door er binnen te trekken en een paar handgranaten te gooien'', vertelt Valdés.

De hoogste vertegenwoordiger van de VN zegt zich grote zorgen te maken over de situatie rondom de kustplaats Gonaïves. Daar wonen vijf weken na het passeren van orkaan Jeanne, die 3.000 mensen het leven kostte, zo'n 200.000 mensen nog steeds in uiterst kommervolle omstandigheden. ,,Het leven is er verschrikkelijk. Mensen drinken en wassen zich nog steeds met vuil water. Het is een wonder dat er nog steeds geen cholera- of tyfusepidemie is uitgebroken.''

De Verenigde Naties en hulporganisaties die in het rampgebied werken hebben volgens Valdés een grote fout gemaakt. ,,We hebben te lang gewacht op de medewerking van de Haïtiaanse autoriteiten bij het aanpakken van de ramp. Er is hier een extreem zwak lokaal bestuur. We hadden er als VN beter aan gedaan om meteen na de ramp met vliegtuigen zwaar materieel en voldoende mensen binnen te vliegen om de schoonmaak grondig aan te pakken. Dan was de situatie nu onder controle geweest.''

Op haar beurt verwijt de Haïtiaanse regering de internationale gemeenschap te weinig te doen om de arme Haïtianen te helpen. Maar volgens de Chileense VN-baas zijn de Haïtianen door de historie heen verslaafd geraakt aan hulpverlening van buitenaf. Sinds de Amerikaanse invasie begin vorige eeuw zijn de buitenlanders immers altijd sterk aanwezig geweest in Haïti.

,,Er is in Haïti een cultuur om de verantwoordelijkheid voor problemen steeds bij de buitenlanders te leggen, zegt Valdés. ,,Les blancs, zoals niet-Haïtianen hier worden genoemd, zijn de schuld van alles. Haïtianen zelf hebben nooit wat fout gedaan. Daar komt bij dat Haïtianen absoluut niet in staat zijn om samen te werken. Mensen kunnen elkaar hier afwijzen en uitsluiten op de meest futiele gronden. Die instelling maakt het lastig om in een rampgebied slagvaardig te kunnen handelen.''

Volgens Valdés moet de internationale gemeenschap er alles aan doen om Haïti uit de huidige grote depressie te halen. ,,Je moet nieuwe hoop kweken. Een geloof dat de eigen regering uiteindelijk in staat zal stellen om langetermijnplannen te ontwikkelen om Haïti er bovenop te krijgen.''