Europarlement wil vuist maken

Het conflict om Rocco Buttiglione gaat niet alleen om één eurocommissaris. Het gaat ook om de positie van een zelfbewust Europees Parlement.

Nog steeds is onzeker of het Europees Parlement morgen zal instemmen met de nieuwe Europese Commissie. Aanstaand voorzitter Barroso van het dagelijks bestuur van de Europese Unie deed vanmorgen opnieuw enkele handreikingen aan het kritische parlement, maar of die voldoende zullen zijn voor de meerderheid zal pas morgen bij de stemming zelf blijken. De sleutel ligt nog altijd in handen van de 88 leden tellende liberale fractie.

Het dispuut gaat formeel over de voorgedragen commissaris voor Justitie, de Italiaan Rocco Buttiglione. Een groot deel van het Parlement heeft er geen vertouwen in dat hij de komende vijf jaar een krachtdadig antidiscriminatiebeleid zal voeren. De diepgelovige katholiek Buttiglione noemde eerder homoseksualiteit een zonde en heeft uitgesproken opvattingen over de positie van de vrouw. Voor de commissie burgerlijke vrijheden van het Parlement was dit aanleiding zich met een nipte meerderheid tegen de voordracht van de Italiaan uit te spreken.

Maar de afgelopen dagen wordt steeds duidelijker dat de kwestie-Buttiglione tevens voor iets anders staat: de positie van het Europees Parlement in het krachtenspel van de EU. De fractievoorzitter van de liberalen, de Brit Graham Watson, bracht dit vanmorgen in Straatsburg kernachtig onder woorden toen hij zei dat het parlement ,,niet paternalistisch'' behandeld wenst te worden: ,,Het parlement dient niet als een stempelmachine te worden beschouwd.''

Twee weken lang hebben de Europese volksvertegenwoordigers in sessies van drie uur de voorgedragen commissarissen aan hoorzittingen onderworpen, om daarna een oordeel te kunnen vellen over hun geschiktheid. Een procedure die, zoals aanstaand voorzitter Barroso van de Europese Commissie vanmorgen zei, ,,geen precedent'' kent in de afzonderlijke lidstaten van de Europese Unie. Maar daar zit dan ook exact de lading van de controverse tussen een groot deel van het Parlement en Barroso. De parlementariërs hebben macht geroken en willen er nu ook gebruik van maken.

Grote frustratie van de meerderheid van het Europees Parlement is dat er niet geoordeeld kan worden over individuele leden van het dagelijks bestuur maar alleen over de Commissie als geheel. Bij onoverkomelijke bezwaren tegen bijvoorbeeld beoogd commissaris Buttiglione kan het Parlement morgen alleen de zogeheten `nucleaire optie' toepassen door de voltallige Europese Commissie weg te stemmen.

Overigens heeft het Parlement sinds het aantreden van de Commissie Prodi, vijf jaar geleden, wel een mogelijkheid om indirect het vertrouwen in individuele commissarissen op te zeggen. Bij onvoldoende steun uit het Parlement zal de voorzitter van de Commissie ,,terdege nagaan'' of het wenselijk is ,,het betrokken lid van de Commissie te verzoeken ontslag te nemen'', zo staat in een `kaderakkoord' tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie.

Het gevolg van het eventueel wegstemmen van de voorgedragen Commissie zal zijn dat er vanaf 1 november geen nieuwe Europese Commissie aantreedt, maar dat de oude Commissie onder leiding van Romano Prodi zal aanblijven totdat er een voor het Parlement wel aanvaardbare Commissie zal gevonden. Dat zou de huidige voorgestelde Commissie kunnen zijn met een andere Italiaan op de plaats van Buttiglione. Maar het is niet ondenkbeeldig dat alsnog andere commissarissen zoals bijvoorbeeld de Nederlandse Neelie Kroes ter discussie komen te staan als de Commissie toch wordt herschikt. Die afweging speelt ook zeker een rol bij het stemgedrag van de liberalen die met zeven liberaal `angehauchte' commissarissen beter dan ooit in het dagelijks bestuur van de Unie zijn vertegenwoordigd.