Cohen mag burgers niet laten verjagen

De autoriteiten weten kennelijk niet welke mogelijkheden zij hebben om burenoverlast snel en effectief aan te pakken. Daarom hebben zij het in bijvoorbeeld de Amsterdamse Diamantbuurt zo uit de hand laten lopen, meent Bernard Tomlow.

Prettig wonen is een recht. Wordt je dat recht ontnomen door bijvoorbeeld buurt- c.q burenoverlast, dan zijn de rapen gaar, zeker als die overlast lang aanhoudt. Al jarenlang houdt ons advocatenkantoor zich bezig met burenoverlast. In het hele land adviseren wij, desnoods tot aan ontruimingsprocedures. En al jarenlang roepen wij dat burenoverlast verschrikkelijk kan ingrijpen in je gevoelens van veiligheid. Soms raken mensen er geheel ontregeld door tot arbeidsongeschiktheid aan toe. Vooral de onvoorspelbaarheid, maar ook de zekerheid dat nieuwe incidenten volgen, maken mensen bloednerveus tot depressief aan toe.

Afgelopen zondag zei ik in het tv-programma Buitenhof dat burenoverlast wel degelijk effectief kan worden aangepakt, maar dat wij iedere keer weer zien dat de regie voor de juiste aanpak ontbreekt – zie de uit de hand gelopen situatie in de Amsterdamse Diamantbuurt.

De regie ontbreekt, omdat partijen die behoren samen te werken dat gewoonweg vertikken, omdat ze te laks, lui of te laf zijn en omdat ze denken dat ze zich dat ook nog kunnen permitteren. En dus gaat de burenlast niet over, voelen mensen wie het overkomt zich in de kou gezet en in de seek gelaten als ze bij organisaties (wijkagent, woningcorporatie, gemeente) klagen over pesterijen, stank en/of bedreiging door omwonenden.

Bij herhaling blijkt dat deze instanties niet weten hoe je dit probleem moet aanpakken en blijft het derhalve bij pappen en nathouden, op hoop van zegen – en soms loopt het finaal uit de hand. Voorbeelden zijn bekend: Maastricht, Kloosterburen, Groningen. Het dossier ziekt maar door met enorme schade voor de slachtoffers. De veroorzakers gaan tot grote frustratie van de slachtoffers vrijuit, omdat er niet effectief wordt ingegrepen. Oplossingen worden `afgekocht', zoals in Maastricht waar speciaal woningen voor de veroorzakers werden aangekocht. Dat is de wereld op zijn kop. En dan hoor ik dat ook nog zo'n directeur vol trots al wapenfeit vertellen op een congres, compleet met lichtbeelden.

In de praktijk blijkt keer op keer dat bij de juiste aanpak en regie overlast wel degelijk effectief bestreden kan worden. Er hoeven helemaal geen nieuwe wetten te komen, alleen maar bestuurders met visie en gezag. Het gebrek daaraan is precies de reden waardoor het in de Diamantbuurt kon ontsporen. Iedereen staat maar tegen elkaar te kakelen. Resultaat: Cohen-hangjongeren: 0-1. In de media laat burgemeester Cohen nu weten dat 80 raddraaiers in kaart zijn gebracht. Verder komt hij niet. Ik voorspel een volgende uitslag: Cohen-hangjongeren: 0-80.

In alle overlastdossiers die wij tegenkomen, blijkt iedere keer weer dat verantwoordelijke organisaties, die op zich over effectieve bevoegdheden beschikken, zelfstandig kunnen beslissen of ze wel of niet meewerken. Zo speelt de politie in overlastprocedures een cruciale rol. Zij kunnen bij de rechter door hun rapportages het doorslaggevende bewijs leveren. Dikwijls werken wijkagenten graag mee, maar weigeren hun leidinggevenden. Het heet dan: dit is een civiele kwestie of de privacy verbiedt het ons.

Wij hebben honderden procedures tot en met het Hof gevoerd. In al die procedures is slechts één keer door een overlastveroorzaker verwezen naar diens privacy, waarop het Hof in Amsterdam fijntjes opmerkte dat het toch veel effectiever was dat een agent zijn verhaal op papier zette in plaats dat een apart getuigenverhoor gehouden moest worden. Met andere woorden, niet weigeren, maar werken.

En is de Diamantbuurt een civiele kwestie? Is het verjagen van een gezin niet meer dan een schadeprocedure inzake het vernielen van een ruit? In de Diamantbuurt zie je het drama van het ontbreken van regie zich voltrekken. Vier hangjongeren (volgens Cohen) zijn sterker dan al die organisaties samen (de burgemeester, het stadsdeel, de woningcorporatie, de politie, justitie), omdat die organisaties niet gedwongen worden een bepaalde strategie uit te voeren.

Bij ernstige overlast beginnen wij altijd de organisaties bij elkaar te roepen, vragen wij commitment (bijvoorbeeld: burgemeester geen slappe knieën krijgen; politie niet zeuren, we moeten rapporten hebben; bewoners, we doen het niet voor, maar mét jullie) en dan gaan we aan de slag.

Verwijten dat rechters niet aan ontruimingen willen, zijn verhalen uit de oude doos. Ik denk dat we zo'n 200 vonnissen in kort geding hebben waar rechters ontruiming uitspreken vanwege overlast. Procedures die maximaal zes weken duren.

En de bewering dat, als je ze hier ontruimt, ze daar weer beginnen, is ook onbewezen en onjuist. Wij komen praktisch nooit recidivisten tegen. Als ze de sanctie eenmaal gevoeld hebben en ook beseffen dat je werkelijk je woonrecht kunt verspelen en dan niet meer kunt rekenen op een nieuwe woning, dan blijken vele hufters hun lesje wel geleerd te hebben.

In Dordrecht werken wij bijvoorbeeld al jaren voortreffelijk samen met betrokken instanties, waarbij zelfs de zwaarste vormen van overlast succesvol bestreden worden. In groepjes hangen en overlast veroorzaken betekent daar: aanpakken en met succes. De autoriteiten weten kennelijk niet eens welke mogelijkheden ze hebben, laat staan dat zij effectief onder duidelijk leiderschap hun gezag gebruiken. Dát is het probleem.

Bernard Tomlow is advocaat in Utrecht.