Ziek zijn in de Verenigde Staten: pillen van over de grens

De gezondheidszorg is inzet van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Medische bijstand is duur. Miljoenen Amerikanen zoeken hun heil in Canada.

Mildred Fruhling heeft handigheid gekregen in het opsporen van voordelige medicijnen voor haar man. Leonard Fruhling is 76 en lijdt aan de ziekte van Crohn, een chronische aandoening van de darmen. Maar het echtpaar uit de Amerikaanse staat New Jersey is niet meer gedekt voor de kosten van medicijnen, sinds de vakbond van Leonard drie jaar geleden ophield met het vergoeden van peperdure pillen voor gepensioneerden. Om zich de nodige medicijnen toch te kunnen veroorloven zoekt Mildred haar heil in Canada – een land met openbare gezondheidszorg.

Elke drie maanden stuurt ze een recept voor het geneesmiddel Pentasa naar een apotheek ten noorden van de grens, waar de overheid strikte grenzen stelt aan de prijzen van geneesmiddelen. Daardoor zijn medicijnen in Canada 30 tot 80 procent goedkoper dan op de vrije markt in de Verenigde Staten. Een Canadese arts tekent het recept, en de apotheek stuurt de bestelling per post naar haar toe, voor 379 dollar (300 euro) per keer. Het bespaart de Fruhlings elk kwartaal ongeveer 500 dollar, vertelt Mildred per telefoon, ofwel zo'n 2000 dollar per jaar. Ze moet wel, zegt ze, om het hoofd te bieden aan ,,de snel oplopende kosten van medicijnen'' in de VS.

,,Je kunt je voorstellen dat dit een probleem is voor mensen die niet verzekerd zijn,'' zegt ze. ,,Ik doe mijn best om onze kosten te drukken, want het is vernietigend voor onze begroting. Ik heb ook andere rekeningen te betalen, en heb moeten besparen op andere uitgaven. We stappen minder makkelijk op het vliegtuig om onze kinderen te bezoeken in een andere staat.''

De Fruhlings zijn niet uniek. Zo'n twee miljoen onverzekerde zieken en bejaarden uit Amerika bestellen hun pillen tegenwoordig in Canada, meestal via het internet. Tientallen Canadese internetapotheken zijn in de afgelopen jaren opgezet om aan die vraag te voldoen. Hoewel import van medicijnen verboden is in de VS, kijkt de douane in de praktijk de andere kant op als het gaat om hoeveelheden voor persoonlijk gebruik voor niet meer dan drie maanden. Vorig jaar leverden Canadese apothekers op die basis voor bijna 1 miljard dollar aan geneesmiddelen aan Amerikaanse patiënten, van wie er naar schatting 40 miljoen niet gedekt zijn voor de kosten van zogeheten prescription drugs.

Jeffrey Uhl is zo'n apotheker. Hij bestiert Universaldrugstore.com, een van de grootste postorderapotheken in Canada die dagelijks 1200 tot 1500 Amerikaanse bestellingen vervult voor medicijnen als Lipitor, Plavix en Zocor. ,,De vraag is enorm, omdat Amerikanen de hoogste prijzen voor geneesmiddelen betalen ter wereld,'' zegt hij. ,,Sommige mensen zeggen dat het onethisch is om medicijnen te leveren aan patiënten die ik niet zie, maar ik vind het omgekeerde. Als ik hun recepten niet lever, kunnen deze mensen zich hun pillen niet veroorloven. Het is een morele plicht.'' Zijn jaaromzet wil Uhl niet kwijt.

Deze maand werd het fenomeen een controverse tussen beide landen. In de VS is de import van goedkope medicijnen vanuit Canada een campagnekwestie geworden bij de presidentsverkiezingen. De Democratische kandidaat John Kerry wil dat het verbod op import van geneesmiddelen wordt geschrapt. Zijn voorstel om iedereen toe te staan goedkope geneesmiddelen in Canada te halen zou met name de oudere twijfelende kiezer moeten aanspreken. President Bush is in principe tegen de import van medicijnen uit Canada, omdat niet vast zou staan of ze voldoen aan Amerikaanse kwaliteitseisen. ,,We willen dat u medicijnen neemt die u genezen, niet schaden,'' zei hij vorige week tijdens een campagnetoespraak in Minnesota.

In Canada, waar mensen over het algemeen niet doodvallen na het innemen van hun dagelijkse dosering, wordt om dat argument gelachen. Het Canadese keuringsproces voor medicijnen is even rigoureus als het Amerikaanse, zegt David MacKay van de Canadese Internationale Apothekersvereniging, een organisatie van internetapotheken. Volgens hem is bewezen dat het ,,een nepargument'' is nu de regering-Bush Canada heeft gevraagd om bij te springen bij het nijpende tekort van inentingen tegen griep in de VS (Canada heeft een bescheiden overschot). ,,De griepvaccins willen ze wel, die zijn veilig, maar de andere medicijnen zijn dat niet? Laat me niet lachen.''

Volgens MacKay is het Bush te doen om de belangen van de farmaceutische bedrijven, die de helft van hun wereldomzet boeken in de VS, waar ze kunnen berekenen wat ze willen. ,,Ze zullen het uiterste doen om die markt te beschermen.'' De grote distributeurs in de farmaceutische sector onthouden de internetapothekers in Canada al hun leveranties, en de apothekers zijn dan ook aangewezen op andere groothandelaren, zegt Uhl.

Mede daarom is ook in Canada de levering van medicijnen aan Amerikaanse patiënten omstreden. Kat-en-muisspelletjes met de pillenleveranties aan Canada brengen de beschikbaarheid van geneesmiddelen voor Canadese patiënten in gevaar, menen tegenstanders. Deze week waarschuwde een coalitie van Canadese belangengroepen dat als de trend verder groeit, Canada te maken krijgt met ,,leegroof van de Canadese medicijnenkast''.

Chuck Cruden, een vrijwilliger bij een bejaardenvereniging in het Canadese Manitoba, zegt al tekorten te hebben waargenomen. ,,We hebben niet genoeg voorraden in Canada voor de hele Amerikaanse markt,'' betoogt hij. ,,Als dit zo doorgaat, komen wij straks met Amerikaanse prijzen te zitten.''

Volgens MacKay zijn die zorgen overdreven. Internetapothekers voldoen alleen aan individuele bestellingen. Van groothandel is geen sprake. Staten als Wisconsin en Illinois, die alle medicijnen voor hun ambtenaren uit Canada zouden willen laten komen om hun begrotingstekorten te beperken, worden niet bediend, zegt hij. Toch heeft MacKay ook bedenkingen bij de suggestie van Kerry om de handel wijd open te gooien. ,,Als er opeens teveel vraag ontstaat raken we bedolven,'' zegt hij. ,,De farmaceutische bedrijven zullen niet toekijken terwijl al hun producten via Canada worden omgeleid naar de VS.''

Mildred Fruhling bepleit een binnenlandse oplossing voor de hoge kosten van medicijnen in de VS. ,,Invoer is een noodmaatregel,'' zegt zij. ,,Canada hoeft niet te lijden voor een probleem bij ons.'' Medicare, het Amerikaanse overheidsstelsel voor gezondheidszorg, zou medicijnen in grote hoeveelheden moeten inkopen en daarvoor lagere prijzen moeten bedingen bij de producenten, betoogt ze. ,,Waarom zouden ouderen dezelfde kans niet moeten krijgen? Gezondheidszorg is geen luxegoed.''