PvdA zoekt een nieuwe Van Nieuwenhoven...... om de vlam in de pan te doven Wie belt met wie in Europa?

Wie volgt Jeltje van Nieuwenhoven op als vice-fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid in de Tweede Kamer? Die vraag lijkt makkelijk te beantwoorden: de huidige fractiesecretaris Sharon Dijksma is tot nu toe de enige die zich formeel gekandideerd heeft voor de functie. Dijksma mag dan jong zijn, ze is pas 33 jaar en daarmee bijna drie decennia jonger dan Van Nieuwenhoven, maar ze heeft inmiddels wel ruim tien jaar Kamerervaring. En dat is wel zo handig voor iemand die – nog meer dan de fractievoorzitter zelf – verantwoordelijk wordt voor het reilen en zeilen van de fractie. Van Nieuwenhoven is deze week voor het laatst in de Kamer, ze vertrekt na ruim 8.100 Kamerdagen om gedeputeerde te worden in de provincie Zuid-Holland.

Maar zo eenvoudig is de opvolging van Van Niewenhoven niet. Vorige week al werd duidelijk dat ook Nebahat Albayrak wel voelt voor het plekje net onder voorzitter Wouter Bos. En Jet Bussemaker en Mariëtte Hamer zouden ook wel willen. Een andere oudgediende, Ella Kalsbeek, met een onderbreking van vier jaar sinds 1989 in de Kamer, wil niet. Vandaag sloot de aanmelding om vijf uur, morgen stemt de fractie naar verwachting over een nieuwe Van Nieuwenhoven.

De vice-fractievoorzitter doet bij de PvdA zo'n beetje alles waar de fractievoorzitter geen tijd voor heeft. De ondervoorzitter houdt de fractievoorzitter vrij, terwijl iedereen zijn of haar eigen politieke besognes het liefst met de baas zelf bespreekt. Grote debatten voorbespreken met onervaren Kamerleden, de fractievergadering leiden, brandjes blussen, medewerkers tevreden houden. Vaak heeft de vice-fractievoorzitter geen tijd meer voor een eigen inhoudelijke politieke portefeuille. Alle tijd gaat op aan het managen van de fractie. Een ideale tweede man of vrouw is daarom ook complementair aan de fractievoorzitter, zeggen voormalige vice-fractievoorzitters. ,,Je maakt een wederzijdse belofte elkaar volledig te vertrouwen'', zegt fractievoorzitter Bos.

Het feit dat de strijd om het vice-fractievoorzitterschap, volgens kenners ,,de meest ondankbare baan in een fractie'', zich vooral binnen de kring van sociaal-democratische dames afspeelt, is ironisch te noemen. Want Van Nieuwenhoven trad door haar jarenlange ervaring en natuurlijk gezag regelmatig op als een soort scheidsrechter tussen wat in de fractie zelf als `de kijvende wijven' wordt beschreven. Nu moet deze `vrouwenvleugel' het zelf uitzoeken.

Het vertrek van Van Nieuwenhoven uit de Kamer staat overigens niet op zichzelf. Eerder dit jaar al vertrok Frank de Grave bij de VVD-fractie. De Grave, ook oud vice-fractievoorzitter, stond bekend als politiek dier en `brandjesblusser' bij uitstek. Met zijn jarenlange politieke ervaring kende hij de finesses van het politieke spel als geen ander. Toen Gerrit Zalm na een kortstondig fractievoorzitterschap weer naar het kabinet vertrok en Van Aartsen het roer overnam, bleef een groot deel van de jonge en onervaren VVD-fractie nog aankloppen bij de oud-minister van Defensie. En dat terwijl De Grave sindsdien geen vice-fractievoorzitter meer was.

Voor zowel De Grave als Van Nieuwenhoven zijn de verkiezingen van 2002 en 2003 de indirecte reden om te vertrekken. De Grave kon, nadat Zalm vice-premier werd, niet goed overweg met de nieuwe VVD onder Van Aartsen. Van Nieuwenhoven had na haar jarenlange Kamerwerk (inclusief vier jaar Kamervoorzitterschap) eigenlijk op een post in het kabinet gerekend. Toen ook het fractievoorzitterschap aan haar neus voorbij ging (Bos werd door de PvdA-leden gekozen tot leider), nam zij tijdelijk genoegen met een tweede plaats, maar ze zocht intussen wel naar iets nieuws. Dat werd dus de provincie.

Grote vraag is hoe de respectieve fracties met het vertrek van de ervaren regelaars omgaan. VVD'ers klagen nu dat er ,,problemen blijven liggen nu Frank weg is''. Ook bij de PvdA, een fractie waar traditioneel veel stammenstrijden woeden, vrezen sommigen dat de vlam in de pan zal slaan. Andere `mastodonten', zoals Klaas de Vries en Adri Duivesteijn, ambiëren formeel geen functie direct onder de leider. Zij vervullen overigens wel informeel de rol van vraagbaak voor de onervaren leden. Mocht Dijksma vice-fractievoorzitter worden, dan heeft Bos in elk geval een zeer loyale vervangster voor Van Nieuwenhoven. Al onder de fractie van Ad Melkert, waar Dijksma in 2000 fractiesecretaris werd, stond ze bekend als iemand die goed ,,klussen op kan knappen'' voor de leider, zoals een fractielid het omschrijft. (EK)

Druk telefoonverkeer tussen Europese hoofdsteden en recalcitrante europarlementariërs. Tenminste: dat wordt her en der beweerd. De telefonades zouden vooral uit Londen, Berlijn en Madrid gevoerd worden om bevriende volksvertegenwoordigers van sociaal-democratischen huize ertoe te bewegen hun verzet tegen de omstreden Italiaanse kandidaat-eurocommissaris Buttiglione te staken. Vooralsnog kan de Italiaan alleen rekenen op de steun van de 268 christen-democraten en de Unie van nationalisten (27 stemmen) in het Europees Parlement. Te weinig voor de benodigde 366 stemmen om een meerderheid achter zich te krijgen. En het probleem is: wie tegen Buttiglione stemt, stemt tegen de hele nieuwe Europese Commissie, omdat het alles-of-niets-principe geldt. Het Europees Parlement mag zich niet uitspreken over individuele commissarissen.

Maar eigenlijk is de steun van de socialisten niet nodig als de 88 leden van de liberale fractie in het Europees Parlement voor de commissie stemmen. Op die groep zijn dan nu ook alle ogen gericht. Worden de liberalen ook bewerkt vanuit hun eigen hoofdsteden? En hoe zit het dan met de vijf Nederlandse liberale europarlementariërs (vier van de VVD en één van D66). De D66'er, Sophie in 't Veld, houdt zich diplomatiek op de vlakte. Heeft ze al een telefoontje van Thom de Graaf gehad? ,,Ik ben nog niet door Balkenende gebeld'', is haar antwoord, om er aan toe te voegen dat zolang Buttiglione op de post justitie gehandhaafd blijft zij tegen zal stemmen.

Jules Maaten, aanvoerder van de VVD-delegatie binnen de Europese liberale fractie is evenmin door Balkenende gebeld. Maar wel door vice-premier Zalm en VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Jozias van Aartsen, zegt hij. Maaten: ,,Ze willen graag door mij op de hoogte gehouden worden. Maar ze hebben mij niets opgedragen.''

Of nog niet? De stemming is pas woensdag en de VVD'ers weten dat wie tegen de commissie stemt daarmee ook de positie van Neelie Kroes ter discussie stelt. Maaten: ,,Dat maakt ons dilemma zo verschrikkelijk groot.'' En daarom wordt hij behalve door Zalm en Van Aartsen ook nog regelmatig door Neelie Kroes gebeld. (MK)

De Tweede Kamer behandelt deze week de begroting van het ministerie van Volksgezondheid. De Kamer neemt dinsdag afscheid van Jeltje van Nieuwenhoven en neemt tevens afscheid van de griffier, Hendrik de Beaufort.

Het Europees Parlement vergadert deze week in Straatsburg en stemt woensdag over de nieuwe Europese Commissie.