Opmars van populist gestuit in Litouwen

In de tweede en laatste ronde van de Litouwse parlementsverkiezingen is de door de traditionele partijen gevreesde doorbraak van de nieuwe, rechts-populistische Partij van de Arbeid (DP) van de van oorsprong Russische zakenman Viktor Uspaskich uitgebleven.

In de eerste ronde, twee weken geleden, veroverde de DP vanuit het niets 23 (van de 141) parlementszetels, met 28,6 procent van de stemmen. Gisteren kwamen er nog eens zestien zetels bij.

Maar 28 van de 66 zetels die gisteren op het spel stonden gingen naar de drie grote traditionele partijen, de sociaal-democraten van premier Algirdas Brazauskas, de liberale Nieuwe Unie – die met de sociaal-democraten regeert – en de conservatieve Vaderland Unie. De winst van de DP was te klein om de `oude' partijen buitenspel te zetten en de traditionele partijen zullen derhalve de Partij van de Arbeid, die een populistische campagne heeft gevoerd met thema's als lagere belastingen en hogere lonen, in de oppositie kunnen houden. Uspaskich gaf dit op basis van de nog voorlopige uitslagen gisteren al toe. Hij zei wel te hopen op overleg met de kleinere partijen, in de hoop alsnog een meerderheidscoalitie te kunnen vormen.

De kans daarop is echter niet groot. De sociaal-democratische premier Brazauskas zei gisteren dat zijn ,,intuïtie'' hem vertelde dat van een coalitie met de partij van de Arbeid geen sprake kan zijn en dat hij er van uit gaat dat Litouwen de komende jaren wordt geregeerd door een coalitie van links en rechts: zijn eigen sociaal-democraten en de sociaal-liberale Nieuwe Unie kunnen samen met de conservatieve Vaderland Unie een meerderheidsregering vormen. De conservatieve leider Andrius Kubilus heeft al laten weten daar in principe wel voor te voelen.

Litouwens president Valdas Adamkus had al eerder al uitgesloten dat hij Uspaskich tot premier zou benoemen.

Uspaskich is een in Rusland geboren, in de jaren negentig tot Litouwer genaturaliseerde zakenman die zich tot miljonair heeft opgewerkt. Hij werd in 2000 al als onafhankelijke kandidaat in het parlement werd gekozen. Uspaskich leidt een holding van dertig bedrijven, waaronder een krant en een televisiestation. Hij boekte zijn winst met name op het Litouwse platteland en onder de armen die het minst hebben geprofiteerd van de snelle economische groei en de transformatie tot een vrijemarkseconomie.

De helft van Litouwens parlementariërs wordt gekozen op nationale partijlijsten, de andere helft in de districten. In de eerste ronde telde vooral het resultaat van de verkiezingen via de nationale partijlijsten: daar werd de aanhang direct in zetels vertaald. In de tweede ronde, afgewikkeld in districten waar in de eerste ronde de lokale kandidaat geen absolute meerderheid had behaald, heeft de Partij van de Arbeid het minder goed gedaan omdat de lokale kandidaten van de pas vorig jaar opgerichte partij er nog niet zo bekend zijn.