Bevolking vreest harde samenleving

Nederlanders vrezen dat de toekomst er heel anders uitziet dan ze wensen: harder en competitiever. Liever zouden ze een samenleving willen met meer gemeenschapszin en solidariteit.

Dit blijkt uit het Sociaal en Cultureel Rapport 2004, de tweejaarlijkse publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) die vandaag wordt gepresenteerd. Voor het vuistdikke rapport zijn ruim tweeduizend mensen ondervraagd over hun wensen en verwachtingen voor het jaar 2020. De kloof tussen wensen en verwachtingen blijkt groot.

Zeventig à tachtig procent verwacht dat de sociale voorzieningen kariger zullen worden, dat men meer eigen verantwoordelijkheid moet nemen, en dat de pensioenleeftijd omhoog zal gaan. Maar een zeer ruime meerderheid wil het huidige voorzieningenniveau handhaven. Men wil liever vroeger dan later met pensioen. Slechts 9 procent vindt verhoging van de pensioenleeftijd wenselijk – 66 procent verwacht daarentegen dat die omhoog gaat.

Ook in het onderwijs gaapt een kloof tussen wensen en verwachtingen. Men verwacht meer selectie en meer competitie, en een hogere eigen bijdrage van ouders en studenten. Maar slechts weinigen willen dat ook.

Het Sociaal en Cultureel Rapport wordt altijd in de ministerraad besproken. De bewindslieden hoeven het niet goed te keuren, maar ze spraken er op de vrijdag voor prinsjesdag uitvoerig over. ,,Met name het punt van het verschil tussen wensen en verwachtingen was voor hen toch wel een schok. Dat zeiden ze zelf ook'', zegt SCP-directeur Paul Schnabel.

Minister Hoogervorst (VWS) nam het rapport vandaag in ontvangst. Daarbij uitte hij kritiek op de vraagstelling in het onderzoek: ,,Als je mensen gevraagd had of ze bereid zijn tot wat meer soberheid, als dat voor de toekomst van hun kinderen nodig is – misschien hadden ze dan wel ja gezegd.'' Met dit kabinetsbeleid zal de Nederlandse verzorgingsstaat ook in de toekomst tot de wereldtop behoren, zei de minister. ,,De samenleving met gemeenschapszin waaraan de Nederlanders de voorkeur geven, kan dus ook in de toekomst blijven bestaan. Maar er zal wel door meer mensen harder voor moeten worden gewerkt.''

De wensen die de bevolking koestert, stroken met bevindingen die het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) vorige week publiceerde. Uit dat onderzoek kwam naar voren dat verreweg de meeste Nederlanders kiezen voor gemeenschapszin, burgerlijke verantwoordelijkheid en sociaal-culturele diversiteit in een maatschappij die kleinschalig is. Slechts tien procent opteert voor een prestatiemaatschappij.

,,Je ziet dat het kabinet, maar ook anderen, kiezen voor een meer Amerikaanse samenleving: we moeten internationaal concurreren'', zegt SCP-directeur Schnabel. ,,Dat is niet wat mensen zelf als ideaal zien. Wat mensen willen is `hard van buiten, zacht van binnen'.''

BANG: pagina 3