Uit het dak met Busby Berkeley

Toen de NPS twee jaar geleden een documentaire zou uitzenden over Busby Berkeley, was net de bioscoopversie van Ja zuster, nee zuster in première gegaan – en in alle kritieken viel ook de naam van Berkeley. De man die in de jaren dertig en veertig in Hollywood uitblonk in de meest extravagante choreografieën, vormde immers het lichtende voorbeeld voor de van bovenaf in beeld gebrachte zang en dans waarmee regisseur Pieter Kramer zijn succesfilm zo'n uitbundige opening bezorgde. Waar destijds Ruby Keeler, Judy Garland of Esther Williams het fonkelende middelpunt vormden, spreidde nu Zuster Klivia stralend haar armen.

Maar te elfder ure ging die NPS-uitzending toen niet door, omdat het overlijden van prins Claus een aangepaste programmering vergde. En vervolgens bleef deze documentaire over leven en werk van Busby Berkeley (1895-1976) twee jaar liggen. Over 's mans leven is de Amerikaanse filmmaker David Thompson trouwens gauw uitgesproken. Ondanks het feit dat Berkeley zes keer getrouwd is geweest, een auto-ongeluk veroorzaakte waarbij drie doden vielen, een excessief alcoholist was en ooit een poging tot zelfmoord deed. Allemaal prettig voor biografen, maar Thompson laat liever lange scènes uit Berkely's grote showfilms zien. Die zijn heel wat mooier.

De fragmenten worden bovendien door diverse geïnterviewden verhelderend in de context van hun tijd geplaatst. De massale formaties van showgirls, de trappen waar geen eind aan kwam, de kaleidoscopische patronen van bovenaf (desnoods werd een gat in het dak gemaakt zodat Berkeley ze zo hoog mogelijk, through the roof, kon filmen) en de steeds gedurfdere camera-instellingen moeten het publiek vooral tijdens crisis en Wereldoorlog danig hebben betoverd. Later raakte Berkeley uit de mode, maar hij heeft nog wel kunnen meemaken dat de filmwereld hem in de jaren zeventig herontdekte.

Zijn biograaf Tony Thomas merkt op dat de Berkeley-stijl waarschijnlijk is veroorzaakt door de militaire dienst die de acteurszoon in 1917 doorbracht in het strijdende Frankrijk. Zelf bleef hij toen buiten schot, maar de militaire drilling liet veel sporen na in zijn latere choreografieën. Het is een plausibele theorie, want bij Berkeley werd eigenlijk maar weinig echt gedanst – hij maakte vooral geometrische bewegingspatronen in strenge formaties.

Mijn favoriete scène is de door talloze zwemsters gevormde ritssluiting die open en dicht wordt getrokken. Maar het is lastig kiezen uit zo'n veelheid. Dat dubbelzinnige nummer met die reusachtige bananen liegt er ook niet om.

Busby Berkeley, going through the roof, NPS, Ned.3, 13.05-13.55u.