Stomweg lezen

Aan het eind van de basisschool krijgen ouders te horen of hun kind al dan niet geschikt wordt bevonden voor havo of vwo. Bij de beoordeling van die geschiktheid, op basis van schoolprestaties of (cito)toets, speelt de taalvaardigheid een belangrijke rol. Kinderen van wie de ouders Turks of Marokkaans spreken, halen ondanks extra taallessen hun taalachterstand niet in. Die kinderen kunnen nog zo intelligent zijn, havo/vwo is voor hen niet haalbaar. Althans niet op dat moment. Misschien dat ze die achterstand later nog grotendeels inhalen, maar dan is het te laat; dan zitten ze al wijd en breed op het vmbo. Waar ze vaak ongelukkig zijn omdat hen de mogelijkheid werd ontnomen van een opleiding die ze wilden en die ze, in principe, ook hadden aangekund. Maar ja, die taal, die breekt hen op.

Die leerlingen nu zouden er baat bij hebben als voor hen de duur van de onderbouw van het havo/vwo met één of twee jaar werd verlengd. In die verlengde onderbouw moeten alle leraren, ongeacht hun vak, aandacht besteden aan de taalontwikkeling. Enkele weken geleden liet deze krant op deze onderwijspagina docenten aan het woord die hun ervaringen met dergelijke leerlingen in een boek hadden neergelegd. Zij zetten daarin uiteen hoe een dergelijke schoolbrede taalaanpak eruit zou moeten zien.

Het is natuurlijk nuttig dat docenten die ervaring hebben met bepaalde problemen hun ervaringen naar anderen toe communiceren, om het maar eens eigentijds te zeggen. Maar waar ik treurig van word is van de wijze waarop zij dit hebben gedaan. Jaap Patist, een van de auteurs: `Kennis in een trechter in hun hoofd gooien heeft geen zin bij deze leerlingen. Maar raar genoeg is dat aanvankelijk wel de methode waar veel leraren op terugvallen omdat ze dan denken greep te hebben op de les.' Door traditioneel lesgeven karikaturaal voor te stellen als kinderen volgieten met een trechter, vervreemd je natuurlijk iedere zichzelf respecterende leraar van jouw adviezen. Daar maakt niet alleen Jaap zich schuldig aan. Het is dit pedante, betweterige toontje dat er voor zorgt dat leraren allergisch zijn voor deskundigen die komen vertellen hoe ze moeten werken.

Verderop in dat artikel doet mede-auteur Maaike Hajer nog een flinke duit in dezelfde zak als zij antwoordt op de vraag of een school die probeert in te spelen op de wensen van allochtone leerlingen ook voor autochtonen nog aantrekkelijk is. Hajer: `Door juist naar de manier van lesgeven te kijken en die flink te veranderen, maak je de school ook aantrekkelijker voor witte kinderen en hun ouders. Een hele lijn door de school van taaldidactiek binnen alle vakken is niet ten nadele van andere kinderen. Het legt juist de nadruk op taal, het actief gebruiken van taal in plaats van stomweg lezend uit boeken te leren.' U ziet, ook hier weer de diskwalificatie van gebruikelijke manieren van lesgeven, die deugen niet want door flink te veranderen maak je de school aantrekkelijk. En helemaal treurig is natuurlijk dat leren door stomweg te lezen. Zo doen ze dat elders. Stomweg lezen, hoe verzint iemand zoiets.

Overigens, een aanpak specifiek ontwikkeld voor kinderen met een bepaalde handicap, zal per definitie minder geschikt zijn voor kinderen zonder die handicap. Dat wordt vanzelfsprekend gevonden als het gaat om blinde of slechthorende kinderen. Maar waar het gaat om allochtonen met een taalachterstand gaat die vanzelfsprekendheid niet op: in dat geval luidt de regel dat wat goed is voor hen, goed is voor alle kinderen. Hajer laat maar weer eens zien hoezeer de drang naar politieke correctheid de geest kan vertroebelen.

lgm.prick@worldonline.nl