Nederlander blijft het liefst een dorpeling

Small is beautiful, zeggen de antiglobalisten, en de meeste Nederlanders zeggen het hun na, zo blijkt uit onderzoek naar de ideale `duurzame' wereld.

De onderzoekers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) spreken van een ,,verrassend'' resultaat. Uit een ,,enorme'' enquête onder de Nederlandse bevolking blijkt dat minder dan tien procent de prestatiemaatschappij met daaraan verbonden trends als globalisering en individualisering geschikt acht om een `duurzame' wereld te bereiken. De meeste Nederlanders hangen een wereldbeeld aan dat door het RIVM wordt gekenschetst als `zorgzame regio', dat wil zeggen leven in een op kleinschaligheid en solidariteit gerichte wereld.

Ongeacht de politieke kleur kiezen veruit de meeste Nederlanders voor gemeenschapszin, burgerlijke verantwoordelijkheid en sociaal-culturele diversiteit in een maatschappij die kleinschalig is. Zijn wij allen hippies gebleven? ,,Immateriële zaken als vrije tijd en gemeenschappelijke identiteit worden in dit wereldbeeld belangrijk gevonden: geld maakt niet gelukkig. Dat is maar goed ook, want in dit wereldbeeld is het inkomen per hoofd van de Europese bevolking in 2040 `slechts' 40 procent hoger dan in 2000'', schrijft het RIVM. Ter vergelijking: in het wereldbeeld waarin de globalisering onbelemmerd voortgaat is de inkomensgroei 140 procent.

Het RIVM presenteerde deze week de Verkenning van Duurzaamheid aan staatssecretaris Pieter van Geel (Milieu). Het kabinet wilde weten welke strategie Nederlanders het liefst volgen als het gaat om het bereiken van een duurzame samenleving in de brede zin van het woord. Een rijke, veilige, schone, solidaire wereld en hoe die te bereiken en te behouden. Een enquête van TNS-NIPO onder 2.500 Nederlanders bewijst volgens directeur Klaas van Egmond van het Milieu- en Natuurplanbureau van het RIVM ,,dat Nederlanders best wat minder willen verdienen als dat de duurzaamheid ten goede komt''.

De onderzoekers onderscheiden vier manieren om tot een duurzame wereld te geraken. De eerste is het wereldbeeld zoals dat tot voor voor kort vrijwel ongehinderd opgeld deed: de mondiale vrijhandel in de prestatiemaatschappij, waarbij de economie fors groeit, maar waarin ook sociale samenhang en culturele identiteit verloren kan gaan. Dit ,,WTO-denken'' roept weerstand op en heeft al geleid tot internationale afspraken over zaken als klimaat, biodiversiteit, wereldvrede en sociale rechtvaardigheid, allemaal zaken die thuishoren in wereldbeeld nummer twee, de `mondiale solidariteit' waarin organisaties als de Verenigde Naties een belangrijke rol wordt toegedicht. Ook het moslimterrorisme en de aanslagen in New York hebben geleid tot een reactie naar een regionaal georiënteerde, veilige samenleving, het derde wereldbeeld waarin beschavingen botsen en culturele blokvorming optreedt. Nederlanders voelen daarentegen toch het meest voor de `zorgzame regio', een wereld waarin de sociale cohesie groot is in een maatschappij met een sterke regionale oriëntatie op producten uit de eigen omgeving en een groot vertrouwen in lokaal bestuur.

Het RIVM ziet kans deze voorkeur te verzoenen met het huidige kabinetsbeleid. De ideale wereld levert volgens de meeste Nederlanders slechts een kleine inkomensgroei op en ook rekenen de Nederlanders wellicht te veel op vrijwillige gedragsveranderingen die voorwaarde is voor zo'n zorgzame regio. Maar, zeggen de onderzoekers, als Nederland nu maar aansluit bij Europees beleid, dan heeft zo'n wereld toch kans van slagen. De Europese Unie kan zich als economisch blok meer dan Nederland permitteren om ,,bewuste keuzen te maken voor specifiek Europese waarden'', aldus de onderzoekers. Dat kunnen waarden zijn als ,,solidariteit, goede collectieve voorzieningen, aandacht voor ecologie en niet-materiële aspecten van het bestaan''. Van Egmond: ,,Daarom is het zo belangrijk dat premier Balkenende het debat over Europese waarden blijft aanzwengelen.''