Kocha-e-Kharabat komt weer tot leven

In Afghanistan mag weer muziek worden gemaakt en beluisterd. Op straat, in restaurants en op de radio. Radio Arman is de grootste culturele verandering in Afghanistan sinds de val van de Talibaan.

Ghausudine is weer terug in Kocha-e-Kharabat, de straat van muziek en dans in Kabul waar hij 48 jaar geleden werd geboren. Hij zit op de vloer van zijn winkeltje, een eenvoudige vierkante ruimte, en beroert de snaren van zijn robab. Zijn kleindochtertje zit naast hem en luistert stilletjes naar de weemoedige klanken.

Vroeger, zegt Ghausudine, was Kocha-e-Kharabat het uitgaanscentrum van de hoofdstad, een straat vol met muziekhalletjes en danszaaltjes, waar het elke avond zwart zag van de mensen. Een straat waar beroemde ustads, de leermeesters van de traditionele Afghaanse muziek, woonden. En wie aan de muziek en dansende meisjes geen genoeg had, kon er na sluitingstijd ook nog ontspanning vinden, al was dat officieel verboden.

Maar toen na het vertrek van de Sovjet-troepen de islamitische strijdgroepen de aanval inzetten op de hoofdstad, schoten ze ook de straat van Ghausudine aan puin. En na de komst van de Talibaan, in 1995, was het helemaal gedaan met het vertier. Zelfs het bezit van cassettebandjes met muziek was onder de moslimfundamentalisten in Afghanistan streng verboden.

Maar Ghausudine, die als vluchteling meer dan tien jaar in de Pakistaanse grensstad Peshawar woonde en daar muziek maakte in een restaurant, is nu weer terug. En ook zijn buurman, de 43-jarige instrumentenmaker Mohamad die veertien jaar geleden naar Quetta ontsnapte en die nu een tabla bespant met een nieuw geitenvel, is terug. Net als, even verderop, het gezin van de 44-jarige zanger Yar Mohomad, die poseert naast zijn zoon Allah die de drums bespeelt en hun neef Jawid Hamidi die ook zanger is.

Sinds de verdrijving van de Talibaan, eind 2001, hebben ze weer bezit genomen van Kocha-e-Kharabat. Hun opgeknapte studio's, met beschilderde geveltjes die fel afsteken bij de grijze, deels nog vervallen huizen en kraampjes in de wijk zijn de hoopgevende voorboden van nieuwe, betere tijden.

Ghausudine en Yar Mohamad zeggen dat ze het liefst musiceren in de traditie van de oude ustads, met klassieke instrumenten zoals tabla, dohl, rabab, bango en tambura die in hun winkeltjes te zien zijn. Maar de jongeren als Allah en Jawid zeggen dat het meeste geld is te verdienen met moderne muziek, dat wil zeggen: ,,moderne Afghaanse muziek, geen westerse popsongs'', waarbij het klassieke harmonium heeft plaatsgemaakt voor een keyboard. Ze treden op op huwelijksfeesten, zoals dat van de 28-jarige Nasir Ahmad Amiri en de 19-jarige bruid Shakika.

's Ochtends heeft Nasir zijn bruid afgehaald in een schoonheidssalon, en in een met witte linten en kunstbloemen versierde auto zijn ze naar een groot restaurant gereden. Voor het feest hebben ze de hele derde verdieping afgehuurd: aan de voorzijde zitten honderden mannen aan lange tafels, en aan de achterkant, aan het oog ontrokken door een breed gordijn, de vrouwen.

Op het podium speelt een band `moderne' Afghaanse muziek, en een tiental mannen laat zich door het opzwepende ritme verleiden om te gaan dansen. Ze draaien in de rondte en klappen met hun handen boven het hoofd. Nadat een mullah het bruidspaar elders in het gebouw bij zich heeft geroepen voor een korte, religieuze plechtigheid, is het tijd voor de maaltijd. De obers dragen grote, ronde schalen met voedsel boven hoofd en proberen die, rennend om elkaar de loef af te steken, zo snel mogelijk naar de tafels te brengen. De waterkaraffen worden gevuld en flessen met in Iran geproduceerde frisdrank worden uitgedeeld.

Komt Kocha-e-Kharabat mondjesmaat weer tot leven, en wordt er in Kabul weer opzichtig getrouwd, de waarschijnlijk grootste cultuurverandering voor jongeren is niet te zien maar te horen. Dat is Radio Arman, de populairste zender in Kabul waarop elke taxichauffeur zijn autoradio heeft afgestemd en die vooral jonge luisteraars trekt. Radio Arman (`Hoop') werd vorig jaar maart opgericht door drie Australisch-Afghaanse broers en is van vijf uur 's ochtends tot middernacht in de lucht. De programmering is in grote lijnen dezelfde als die van de commerciële jongerenzenders in het westen: veel muziek, heel veel muziek, korte nieuwsbulletins, korte, informatieve reportage's en lichtvoetige talkshows.

Radio Arman, zegt programmamaker en presentator Massood Sanjer Ghayoor, is dé zender voor de jonge generatie. ,,We draaien vooral Afghaanse muziek en Indiase filmmuziek, maar soms ook ook westerse songs van bijvoorbeeld Jennifer Lopez en Céline Dion. Daarnaast bieden we informatie, maar we doen niet aan politiek. En jongeren kunnen bij ons terecht met hun problemen. Bijvoorbeeld als ze verliefd zijn en hun ouders zo'n relatie verbieden. We krijgen dagelijks honderden brieven van luisteraars.''

Onder de Talibaan was dat alles ondenkbaar. De 26-jarige Massood Sanjer weet er alles van. Totdat de Amerikanen in oktober 2001 de studio's van Radio Shari'at, de zender van de Talibaan in Kabul, bombardeerden, presenteerde hij er het Engelstalige nieuws, elke dag een kwartier. ,,Ik sprak Engels en via een kennis kon ik die baan krijgen. De Talibaan legden mij een vertaling van hun teksten voor en die moest ik nauwgezet voorlezen'', vertelt hij. ,,Dat was mijn manier om te overleven.''

De nieuwe vrijheid in Afghanistan bevalt hem beter, zegt hij. Al gaat die vrijheid nog niet zover als die jongeren in het Westen kennen. Drie maanden geleden trad hij in het huwelijk. ,,Natuurlijk was dat een gearrangeerd huwelijk. In Afghanistan geldt: je trouwt eerst en dan word je verliefd. Radio Arman heeft niet de prententie om de Afghaanse cultuur te veranderen, we willen hoogstens een bijdrage leveren om haar te verbeteren.''

Mede-presentatrice Sima Safa (27) knikt instemmend. Onder de Talibaan vluchtte ze naar de Pakistaanse havenstad Karachi. Nu is ze blij dat ze bij Radio Arman kan werken. De jongeren in Afghanistan, zegt ze, hebben alleen maar tijden van oorlog gekend. ,,Dit is de eerste keer dat de jonge generatie kan genieten van entertainment. Daarom is deze radio zo belangrijk.''