Joden versus joden

Uit strategische overwegingen wil de Israëlische premier Sharon in 2005 de joodse nederzettingen in de Gazastrook ontruimen. Een verbeten minderheid van kolonisten en extremisten ervaart dat als een diep verraad. `Iemand die de joden naar de hel leidt, is een nazi.'

Het verraad van Sharon heeft zijn hart gebroken. ,,Tot de dag van vandaag begrijp ik niet wat hem bezielt. Hij was zijn hele leven onze vriend. Hij leidde ons, hij onderwees ons, hij beschermde ons, hij joeg ons op, hij bemoedigde ons. En nu...'' Benzi Lieberman laat een stilte vallen om zijn onbegrip te onderstrepen: ,,...nu heeft hij ons aangevallen in de rug.''

De voorzitter van Yesha, het Hebreeuwse acroniem voor de overkoepelende raad van kolonisten in Judea, Samaria en de Gazastrook, is een ideologische leerling van Ariel Sharon. De generaal/politicus moedigde sinds 1967 als geen andere Israëlische leider de bouw van nederzettingen in Judea en Samaria en de Gazastrook aan. Niet alleen de veiligheid van alle Israëliërs werd daarmee gediend, er konden ook religieuze, morele en volkenrechtelijke claims worden gelegd, redeneerde, doceerde en donderde Sharon als militair, minister en minister-president.

Maar ,,Arik, de koning van Israël'', zoals hij idealiserend door zijn aanhangers werd genoemd, is gedeeltelijk van gedachten veranderd: hij wil de 21 joodse nederzettingen in de Gazastrook – Gush Katif geheten – ontruimen. De prijs van de bewaking van de 8.500 kolonisten is, te midden van 1,4 miljoen sterk verarmde, steeds wanhopiger Palestijnen, in militaire, politieke en diplomatieke termen onhoudbaar geworden.

Het idee dat zelfs maar één joodse negenvingerige kandelaar wordt verhuisd, laat staan één vierkante centimeter beloofd land wordt afgestaan in het door Abraham bezochte, maar verder door God vergeten Gaza, heeft tot grote commotie geleid onder de 230.000 kolonisten en in de joodse diaspora. Hoe kan een jood op het punt staan een andere jood te verdrijven uit het Land van Israël, ook al is dat een uithoek? Een rechtse jood nota bene, en niet zo maar één, maar de grote generaal zelf?

,,Er moet iets erg mis zijn gegaan in zijn denken'', zegt Lieberman. De 44-jarige jurist, compact gebouwd, keppel op het bruinverbrande hoofd, leidt de machtige kolonistenbeweging in Israël en is burgemeester van de nederzetting Shomron. ,,Misschien heeft de dood van zijn vrouw daar wel mee te maken. Wat ik wel weet, is dat geen jood het recht heeft, of bij machte zal zijn, ons, het volk, te verdrijven uit het aan ons beloofde land. Zelfs Arik niet. Wij zullen hem bestrijden met alle legale middelen, maar ik vrees dat zijn plan leidt tot chaos, geweld en mogelijk een burgeroorlog. We zullen alles doen om dat te vermijden, maar wij kunnen niet instaan voor het gedrag van al onze mensen. De schok over zijn verraad is enorm. Dit is de grootste crisis in het 56-jarig bestaan van Israël, want de dreiging komt van binnenuit. Sharon is de eerste Likud-premier die zegt dat wij, Israëliërs, de Gazastrook bezetten. Wie zichzelf een bezetter noemt in Gush Katif is ook een bezetter in Judea en Samaria. Dit is het begin van capitulatie.''

Het dreigement van chaos, of zelfs een burgeroorlog, geurt naar politieke chantage. Geen gekozen regering die gesteund wordt door een parlementaire meerderheid zal daarvoor wijken. ,,Wij wijzen geweld af, maar het is Sharon die jood tegenover jood plaatst, het is Sharon die dreigt het leger en de politie op de inwoners van Gush Katif af te sturen'', zegt Lieberman. ,,Hij gebruikt bulldozertactieken, hij regeert als een dictator. Was het niet Sharon die in de verkiezingen van 2000 en 2003 beloofde dat er nooit een dorp ontruimd zou worden? We zijn tegen opruiing, tegen geweld, maar wie leidt ons naar chaos?''

Kogelvrij vest

In bijbelse termen kan het `verraad' van Sharon vergeleken worden met dat van Judas Iskariot, de discipel van Jezus die zijn meester verraadde aan de priesters en de Romeinen. Voor wie dat te nieuw-testamentisch en te christelijk is, gaat wellicht de vergelijking op met Absalom, de geliefde zoon van koning David, die tegen zijn koninklijke vader in opstand kwam. Het liep met beiden slecht af. Judas Iskariot pleegde zelfmoord, Absalom raakte tijdens de strijd met zijn haren verstrikt in een eik en werd door een van de legercommandanten van koning David met speren doorboord.

De opwinding over het verraad van Sharon is zó groot dat Avi Dichter, het hoofd van de algemene veiligheidsdienst Shin Bet, het ministerie van Interne Veiligheid en het ministerie van Justitie gewaarschuwd heeft voor aanslagen op Sharon, op ministers. Zelfs ,,een vorm van burgeroorlog'' sluit hij niet uit. ,,Er wordt actief gewerkt aan een plan om de premier uit te schakelen'', aldus Dichter deze week. Sharon leidt al maandenlang het leven van een kluizenaar. Openbare toespraken zijn geannuleerd en hij verschijnt alleen nog maar op zwaarbewaakte locaties, zoals de Knesset en de residentie van de Amerikaanse ambassadeur. Hoe groot de nervositeit onder zijn lijfwachten is, bleek onlangs toen in de buurt van de ambtswoning in Jeruzalem een motorfiets met knallende uitlaat passeerde. Sharon werd met een helikopter geëvacueerd naar een schuilplaats elders in de stad.

Klein praktisch probleem: de taille van de premier, die een liefhebber heet te zijn van Franse kazen, Italiaanse pasta en Arabische zoetigheid, is te omvangrijk voor een kogelwerend vest. Sharon mag daar graag grappen over maken, maar hij heeft ook erkend dat het ,,voor iemand die zijn hele leven heeft gewijd aan het beschermen van joden pijn doet nu tegen joden beschermd te moeten worden''.

Professor Menachim Klein, politicoloog en oriëntalist, maakt zich grote zorgen over het emotionele, explosieve klimaat. Hij is hoogleraar aan de orthodoxe Bar Ilan Universiteit van Tel Aviv, de universiteit waar de religieuze zeloot studeerde die in 1995 met drie kogels minister-president Yitzak Rabin vermoordde, ook een generaal/politicus. ,,Natuurlijk oefenen de kolonistenleiders met hun voorspellingen over chaos en burgeroorlog zware druk uit'', zegt hij, ,,maar achter de professionals als Lieberman gaan spirituele leiders schuil en dat zijn geen tactici, geen politici, geen compromissenmakers. De leiders van de kolonisten weten dat een aanslag hun zaak in de ogen van de Israëlische publieke opinie geen goed zal doen, maar de fanatici weten dat je met een paar kogels de koers van de geschiedenis kan veranderen. Met de moord op Rabin hebben zij het vredesproces stopgezet.''

De Shin Bet maakt zich niet alleen zorgen over de 150 tot 200 extremisten in de nederzettingen, de verwilderde jongeren, dropouts uit de Verenigde Staten. Het weekblad The Jerusalem Report onthulde dat de Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst ook een ander profiel hanteert van `de extremist': de religieuze veteraan van een elite-eenheid die, net als Goldstein en Amir, een koelbloedige calculatie maakt, een lone wolf bijvoorbeeld die over een gestolen antitankgranaatwerper beschikt.

De orthodoxe Klein legt uit dat het plan van Sharon de kern van Israël raakt. ,,De bouw van de nederzettingen in de sinds de oorlog van 1967 bezette gebieden is hét grote nationale project, waar linkse én rechtse politici veel geld en politieke energie in hebben gestoken. Nederzettingen, klein en groot, legaal en illegaal volgens de Israëlische wet, zijn gebouwd met veel hulp van verschillende ministeries en het leger.'' Sharon wil volgens Klein af van de nederzettingen in de Gazastrook om de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever verder uit te breiden. Ook wil hij definitief geen Palestijnse staat in het land van Judea en Samaria en wil hij voor de komende decennia een einde maken aan het vredesproces. ,,Dat is de agenda van Sharon, maar dat wordt door de kolonisten opzettelijk niet begrepen. Aan economische en internationale overwegingen hebben zij geen boodschap. Hun geestesgesteldheid is niet politiek, maar religieus.''

Klein vergelijkt de kolonisten met de pieds-noirs, de Franse kolonisten in Algerije die niet konden en wilden begrijpen waarom president De Gaulle het na een burgeroorlog van acht jaar noodzakelijk vond dat land onafhankelijk te maken. ,,De Gazastrook is het Algerije van Sharon. Helaas heeft hij niet de statuur van De Gaulle.''

Man zonder God

Itamar Ben Gvir weet van de Algerijnse onafhankelijkheidsstrijd nagenoeg niets. Van De Gaulle heeft de 28-jarige extreem-rechtse stokebrand gehoord. ,,De Gaulle was een Franse generaal/politicus die vocht tegen de nazi's. Ik las ergens dat Sharon met De Gaulle vergeleken moet worden. Ik heb nog nooit zoiets doms gelezen, want Sharon is een nazi.'' Gvir, die woont in Kiryat Arba bij Hebron, is de woordvoerder van de verboden Kach-beweging, de organisatie van de in 1990 vermoorde Amerikaans-Israëlische rabbijn en Knesset-lid Meir Kahane die verdrijving van de Arabieren uit Israël voorstaat. Aangezien de regering Kach beschouwt als een terroristische organisatie, zegt Ben Gvir niet Kach, maar de organisatie `Broeders van Kahane' te representeren.

Pardon, Sharon, een nazi?

,,Ken, nagon. Ja, precies, zo noemen wij hem. Iemand die joden kapot wil maken is een nazi, een maffioso, een dictator. Iemand die de joden naar de hel leidt, is een nazi.''

Sharon, het hoofd van de Judenrat?

,,Hij is erger, een voorzitter van een Judenrat werd gedwongen met een pistool tegen de slaap.''

Rabin?

,,Ik heb staan juichen na de uitschakeling van deze verrader. De hele wereld heeft mij zien dansen, want het was op tv. Hij was door-en-door-slecht, schuim van de aarde.''

Een aanslag op Sharon?

,,Ik zal geen traan laten als hem iets overkomt. We hebben altijd geweten dat hij een man zonder God was. Hij heeft de Sinaï ontruimd, hij heeft in 1982 de nederzettingen van Yamit ontruimd. Hij was een verdienstelijk generaal, we zullen het goede van hem herinneren. Laat hem schapen gaan fokken op zijn farm. Verder zeg ik niets, want de geheime dienst luistert hier mee.''

Het gesprek vindt plaats in een morsig kantoortje aan de King Georgestraat in Jeruzalem. In iedere zin verwijst Ben Gvir naar de denkbeelden van de in 1990 vermoorde rabbijn Kahane. Trots wijst hij erop dat Baruch Goldstein ook een prominent lid van Kach was, net als minder bekende, jonge kolonisten die op het ogenblik gevangenisstraffen uitzitten wegens aanslagen op Palestijnen. Zelf is hij de afgelopen jaren 32 maal gearresteerd, maar iedere keer wegens gebrek aan bewijs vrijgesproken. ,,Tot nu toe zijn wij erin geslaagd iedere ontruiming tegen te houden. Er is nog geen caravan of container voor langer dan 48 uur verplaatst door het leger of de politie. En wij zullen met duizenden de ontruiming van de dorpen in Gaza tegenhouden.''

Samen met het ergens bij Hebron ondergedoken Kach-lid Noam Federman heeft Ben Gvir afgelopen zomer speciale kampen georganiseerd om jongeren te trainen in het verzet tegen ontruimingen van nederzettingen. Twintig van die merendeels sefardische jongeren lopen het kantoortje in en uit: zij dragen gebreide keppels, lange donkere slaaplokken, vlekkerige overhemden waar gebedstouwtjes onderuit steken. En zij zijn allemaal gewapend met pistolen. ,,Wij wonen aan het front. Dat is heel wat anders dan het leven van die softies in Tel Aviv. We zullen niet als eerste schieten, maar als het leger op ons schiet, schieten we terug'', zegt een van hen, die voordat hij zijn naam kan noemen door Itamar Ben Gvir naar buiten wordt gestuurd.

Er hoeft maar een van deze jongens tijdens een geplande ontruiming in de lucht te schieten, of op een politieman of soldaat, en het drama is niet te overzien. Noties als parlementaire besluitvorming – de Knesset begint volgende week met de stemmingen over het plan van Sharon – zeggen hun niets. ,,Ieder Knesset-lid dat voor Sharon stemt kan na de volgende verkiezingen naar zijn baantje fluiten. Daar zullen we ook voor zorgen.'' Ben Gvir slaat het boek Dewariem 11:24 op, waarin Moshé het volk van Jisrael toespreekt: ,,Iedere plek die jullie voetzool betreedt zal jullie toebehoren: vanaf de woestijn tot aan de Libanon, vanaf de Rivier, de rivier Perath, tot aan de westelijke zee zal jullie gebied zich uitbreiden. Niemand zal voor jullie stand kunnen houden, de schrik en vrees voor jullie zal de Eeuwige, jullie God, brengen over heel het land dat jullie zult betreden, zoals hij jullie heeft beloofd.''

In zijn denkwereld is slechts een conclusie mogelijk: ,,De Arabieren moeten oprotten. Gelukkig vindt tegenwoordig 64 procent van de Israëlische bevolking dat ook, zo bleek in een peiling van de universiteit van Haifa'', antwoordt hij op de vraag wat in vredesnaam het Israëlische belang is om in de Gazastrook te blijven. Yesha-voorzitter Lieberman formuleert dat diplomatieker (,,de oplossing voor de Palestijnen moet niet in staatsvorming gezocht worden, maar in annexatie van het hele land, beperkte autonomie en voor wie dat niet wil uitzetting naar Jordanië''), maar niet wezenlijk anders. Lieberman en Ben Gvir denken allebei dat president Bush een dergelijke radicale oplossing in het kader van de strijd tegen het terrorisme zal accepteren. ,,Iedere Amerikaan die ik spreek, begrijpt ons'', zeggen zij los van elkaar.

Vrouwen in het groen

Kach wordt in retorisch opzicht alleen geëvenaard door de Vrouwen in het Groen, een organisatie van vrouwen in de nederzettingen met dependances in Los Angeles, New York, Chicago en Toronto. Nadia Matar, geboren en getogen in Vlaanderen en met een Amerikaanse kolonist getrouwd, leidt deze ,,verzetsbeweging''. Op het zonovergoten terras van het King David Hotel legt Matar, frêle, behangen met sieraden en mobiele telefoons, uit waarom zij zo tekeergaat. ,,Sharon en de Knesset werken aan een plan om een deel van het Land van Israël Judenrein te maken. Ik gebruik de terminologie van de holocaust opzettelijk, want het is fout te denken dat er niet een nieuwe holocaust mogelijk is. Dit plan om joden te deporteren uit het historische beloofde land speelt de nazi-Arabische vijand enorm in de kaart. Ja, het is schokkend wat ik zeg en ik hoop dat alle kolonisten, alle Israëliërs, alle soldaten, alle journalisten in opstand komen.''

Professor Klein: ,,Wie Kach en de Vrouwen in het Groen wegzet als luidruchtige, marginale dwazen is naïef. Zij staan voor het denken van vele duizenden in het nationaal-religieuze kamp. Dat heeft men in de restaurants en op de stranden van Tel Aviv niet in de gaten. Daar is men tevreden omdat de economie aantrekt. Seculier Israël en de seculiere buitenwereld zullen de taal van de kolonisten nooit verstaan, omdat hun taal en denken is geworteld in het geloof, in de heiligheid en de onschendbaarheid van het Land van Israël. Zij vormen een zeer vastbesloten minderheid en zij boeken successen.''

Door de kolonisten en hun lobby is Sharons eigen partij – het Likud-blok – diep verdeeld geraakt en feitelijk uiteengescheurd. Of de premier zijn gedetailleerde plan aanvaard krijgt, hangt af van de oppositionele Arbeidspartij en de ultra-orthodoxe partijen Shas en Verenigde Torah Judaïsme. Dit zijn de partijen van de haredim, de antizionistische godvrezenden, die in ruil voor miljoenen shekels voor het religieuze onderwijs en religieuze instellingen Sharon zullen steunen.

Een nog groter succes is de oproep van zestig rabbijnen van speciale religieuze scholen aan officieren en soldaten om ontruimingsorders niet uit te voeren. Dit dictaat van de hand van de voormalige opperrabbijn Abraham Shapira werd gevolgd door een tweede oproep van 56 andere rabbijnen die een uit 1994 daterend religieus dictaat aan militairen herbevestigt om de nederzettingen ongemoeid te laten. En een derde oproep van de Raad van rabbijnen in Judea, Samaria en Gaza. De Israëlische opperbevelhebber generaal Yaalon reageerde onmiddellijk met de waarschuwing dat het weigeren van orders ,,het leger, de samenleving en de staat zal ondermijnen''. Maar de rabbijnen hebben het zaad van de verdeeldheid gezaaid, hoe luid gematigde rabbijnen ook roepen dat de invloedrijke Shapira de toekomst van Israël op het spel heeft gezet.

Sharon laat de golven van opruiing, dreigementen en oproepen over zich heen komen. Hij heeft een enigszins kleurloze, orthodoxe zestiger, Yonatan Bassi, aangesteld om in alle stilte de kolonisten in de Gazastrook te verleiden uit eigen beweging te verhuizen. Bassi is orthodox, een `gebreide kippa', een landbouwexpert die woont op een kibboets en de taal van de kolonisten verstaat. Hij beschikt over een begroting van vele miljoenen shekels en is gerechtigd vrijwillige vertrekkers royaal en belastingvrij te compenseren.

Bassi wordt bewaakt door twee met pistolen en mitrailleurs gewapende lijfwachten, één dichtbij en de ander op een hoek van het Jeruzalemse terras. ,, Vrienden en buren vinden het vreselijk wat ik doe, maar ik ben het eens met Sharon: we hebben in de Gazastrook niets te zoeken, de religieuze betekenis is gering en onze positie onhoudbaar. Met onze hulp kunnen deze mensen elders opnieuw beginnen, geld speelt geen rol. De groente- en fruittelers in Gush Katif kunnen we verplaatsen naar de Negev-woestijn en Galilea.''

Hoewel hem telefonisch om informatie is gevraagd en hij op geheime plaatsen enkele gesprekken heeft gevoerd, heeft nog niemand zich vrijwillig gemeld. ,,Tijd is mijn grootste probleem. Over een half jaar beginnen de ontruimingen. Het is moeilijk plannen als je niet weet waar de mensen naartoe willen. Zij willen mij dat niet vertellen. Ik denk dat ze wel zullen komen, althans een meerderheid, als zij zich realiseren dat hun verhuizing onvermijdelijk is'', vertelt Bassi.

Professor Klein denkt van niet. ,,Bassi en Sharon denken dat voor de kolonisten geld een rol speelt. Er zullen zeker mensen zijn die de compensatieregeling zullen gebruiken, maar niet de grote, harde kern. Ik voorspel dat het plan van Sharon wordt getorpedeerd, hetzij goedschiks via een referendum of vervroegde verkiezingen, hetzij kwaadschiks via een gewelddadige rebellie. En Sharon? Ach, hij kan zeggen dat hij het geprobeerd heeft.'' En gaat hij schapen fokken en zijn land ploegen in de wetenschap dat Eretz Israël, beschermd door een sterk leger, zal groeien en de Palestijnse staat er de komende decennia niet komt? ,,Nagon, precies.''