Glasvezeldroom van Amsterdam tot Nuenen

Talloze gemeenten willen een hypermodern glasvezelnetwerk. KPN en kabelexploitanten als UPC, Casema en Essent vinden dat onzin omdat hun netwerken nog voldoende mogelijkheden zouden bieden. Gemeenten vinden dat kortzichtig.

Er is een nieuwe hype aan de gang. Gemeenten die glasvezelnetwerken voor hun burgers willen aanleggen. Het aantal initiatieven daartoe is spectaculair gestegen. Niet alleen grote steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag willen `glas' tot in iedere huiskamer, maar ook kleinere gemeenten als het Groningse Appingedam (ruim 12.000 inwoners) en het Brabantse Nuenen (24.000).

Aanjagers van de glasvezelnetwerken in lokale bodem zijn de wethouders die verantwoordelijk zijn voor infrastructuur. Zij voorzien dat elektronische netwerken een fundament vormen van hun regionale economie. Burgers, instellingen (voor zorg, onderwijs, gemeente) en bedrijven kunnen op deze wijze moeiteloos met elkaar communiceren, spiegelen zij hun gemeenteraden voor.

De lokale overheden hebben zelf de teugels in de hand genomen omdat commerciële partijen geen brood zien in in de aanleg van glasvezelnetwerken. Telecombedrijf KPN vindt de investeringen – een landelijk netwerk zou tussen de 10 en 13 miljard euro kosten – te hoog. Grote kabelbedrijven als UPC, Casema, Essent stellen dat de glasvezelnetwerken overbodig zijn omdat hun eigen netwerken voldoende capaciteit hebben.

Door deze tegenstellingen zijn de verschillende partijen langzamerhand in een loopgravenoorlog beland. Vooral de kabelaars maken zich druk over de ambitieuze plannen van een groot aantal wethouders. Het grootste telecombedrijf van Nederland KPN stelt zich daarentegen tactisch op. KPN praat met onder meer Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, maar wil zich nog nergens op vastleggen.

Amsterdam is het verst gevorderd met zijn plannen. De stad wil onder de naam Citynet een glasvezelnetwerk uitrollen zodat over uiterlijk vijf jaar alle 450.000 Amsterdamse huishoudens een abonnement op een glasvezelverbinding kunnen nemen. De kosten zijn geraamd op 700 miljoen euro. Het eerste deel van het netwerk – 40.000 aansluitingen – moet in Zeeburg en een deel van Amsterdam-Oost komen, en de gemeente legt daarvoor 6 miljoen euro op tafel, zo heeft Mark van der Horst eerder gezegd, de Amsterdamse wethouder die het gezicht van het project vormt.

Uiteindelijk moet de totale investering worden gedragen door een mix van publieke (gemeente) en private (financiële instellingen) middelen, zo adviseerde al enkele jaren geleden een commissie onder leiding van oud-minister van Economische Zaken Koos Andriessen. En daar zit volgens de kabelaars, onder aanvoering van hun lobby-organisatie Vecai, de pijn. Volgens hen is sprake van staatssteun. ,,Het Amsterdamse initiatief verstoort de markt, leidt tot oneerlijke concurrentie, is illegale staatssteun en is niet in lijn met Europees beleid'', zegt Vecai-voorzitter Rob van Esch. Een brief met die strekking heeft hij begin september verstuurd naar eurocommissaris Mario Monti, die verantwoordelijk is voor mededinging. Antwoord heeft hij nog niet gekregen.

Brussel zou de kabelbedrijven wel eens gelijk kunnen geven. Op hetzelfde moment dat Monti een brief van de sector ontving, bepaalde de rechter in Groningen dat de gemeente Appingedam moest stoppen met de aanleg van een glasnetwerk. Kabelaar Essent, actief in die regio, had daarom gevraagd omdat Appingedam gemeentegeld gebruikte voor de aanleg. Volgens Essent is dat staatssteun terwijl er twee alternatieve infrastructuren zijn, namelijk de kabel en het telefoonnet. De rechter stelt in het vonnis dat Appingedam het project eerst moet aanmelden bij de Europese Commissie en het oordeel daarvan moet afwachten. Appingedam is daar nu mee bezig.

Amsterdam informeert sinds maart dit jaar de Europese Commissie over de plannen in de Nederlandse hoofdstad, maar Brussel heeft nog geen oordeel uitgesproken. Projectleider van het Amsterdamse glasvezelproject Dirk van der Woude zegt dat van staatssteun geen sprake is. ,,Wij investeren op gelijke basis en met gelijk risico als de andere partijen. Bovendien staan wij niet garant voor de risico's van de andere financiële partijen. Dat maken wij de commissie duidelijk.''

Dezelfde commissie heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken gevraagd om een overzicht van alle Nederlandse glasvezelinitiatieven waarbij gemeenten zijn betrokken. Binnenlandse Zaken heeft die inmiddels verstrekt, waarop de commissie vervolgvragen heeft gesteld. Over de inhoud daarvan wil Binnenlandse Zaken niet ingaan. Amsterdam lijkt het oordeel van Brussel niet af te wachten. Volgens Van der Woude zijn er gesprekken gaande met financiers, waarvan hij de namen niet wil noemen. Voor het beheer van het glasvezelnet zijn vijf van de acht partijen overgebleven.

Eén van die partijen is KPN. Het bedrijf zit bij een aantal projecten aan tafel om de vinger aan de pols te houden, nadat een plan (Deltaplan Glas) mislukte om samen met de kabelaars een landelijk glasvezelnetwerk uit te rollen. ,,Het kunnen interessante proeftuinen zijn om nieuwe diensten van de grond te tillen'', zegt Michiel Buitelaar, die medeverantwoordelijk is voor de glasvezelprojecten van KPN. ,,Maar helaas praten de gemeenten alleen maar over infrastructuur, niet zozeer over diensten. En om dat laatste draait het.'' Van der Woude van het Amsterdamse glasvezelproject bestrijdt dit. ,,Ik kan zo tien verschillende diensten noemen die zitten te wachten op een glasvezelnet. Fysiotherapeuten bijvoorbeeld kunnen mensen die revalideren op afstand in de gaten houden. Dat zou de zorgkosten enorm drukken.''

Een ander punt zijn de technologische ontwikkelingen. Tien jaar geleden werd het koperen telefoonnetwerk van KPN gezien als een achterhaald medium. Inmiddels heeft ADSL, waar in Nederland meer dan een miljoen mensen een aansluiting op hebben, laten zien dat het netwerk zijn waarde heeft behouden. Volgens Buitelaar staan er ondertussen nieuwe ADSL-achtige technologieën, waarmee de snelheid op het kopernetwerk nog sterker is te verhogen, in de startblokken. ,,Ons huidige telefoonnetwerk kan nog tientallen jaren mee. Verglazing is daarom niet onmiddellijk nodig.''

Ook de kabelaars zijn deze mening toegedaan. Hun belangenvereniging Vecai heeft onlangs wetenschapsinstituut TNO onafhankelijke onderzoek laten verrichten naar de capaciteit van hun kabelnetwerken. Conclusie: minimaal tot 2008 maar waarschijnlijk tot na 2012 zijn er geen capaciteitsproblemen met de kabel.

Van der Woude kent het rapport van TNO. ,,Ze hebben het over 2008. Voordat al het glas in de Amsterdamse bodem ligt zijn we zeker vijf jaar verder. Dan is het al 2009. Dus het lijkt mij dat we nu moeten beginnen.''