Een ziekenhuis, gevuld met modder

In Haïti maakte de orkaan Jeanne vorige maand drieduizend slachtoffers. De ramp is nog lang niet verwerkt. De chaos is het grootst in de kuststad Gonaïves. ,,Dit is een ecologisch rampgebied.''

Een venijnige rol prikkeldraad vormt de afscheiding. Aan die kant bevinden zich de opgewonden, voortdurende protesterende mannen. Aan deze zijde staan de vrouwen en jonge meisjes letterlijk tegen elkaar aangeplakt in een eindeloze rij. Met een emmer of plastic zakje in de hand wachten ze al uren in de te zon tot ze aan de beurt zijn voor de voedseluitdeling.

,,We geven het eten alleen aan vrouwen omdat de ervaring is dat zij er als gezinshoofd verantwoordelijk mee omgaan. Mannen zouden het voedsel kunnen gaan verkopen op de zwarte markt'', zegt Anne Poulsen, een Deense die op Haïti werkt voor de Wereldvoedselorganisatie (WFP) van de Verenigde Naties. In een razende stroom modder, water en gruis verdronken hier tweeduizend mensen op 18 september. Nog eens duizend mensen spoelden door het geweld van orkaan Jeanne de zee in en gelden als vermist. In twee uur tijd steeg het water die zaterdagavond in de kustplaats Gonaïves (200.000 inwoners) op sommige plekken tot een niveau van drie meter.

Ruim een maand later is het leed nog lang niet geleden. Het verstrekken van de noodhulp verloopt chaotisch en in een explosieve sfeer. Een groep vrouwen wordt voortdurend met een stok afgeranseld door een over zijn toeren lijkende Argentijnse VN-soldaat die op die manier optreedt tegen te weinig ordentelijk voorsorteren of voorkruipen. En de vrouwen krijgen weliswaar het voedsel, de mannen staan er als aasgieren op te loeren. Een oude vrouw van wie de zak met rijst openscheurt, vraagt twee zonnebriljongens met een brommer vergeefs om hulp. De mannen willen wel helpen met transport maar alleen als ze betaalt.

De bewoners van Gonaïves zijn met blikjes en emmers bezig hun deels ingestorte stad uit te graven. Ze vertellen hartverscheurende verhalen over hoe ze weken op daken hebben gewoond en bijna stierven van honger en dorst. Er liggen overal autowrakken, omgevallen bomen en langs de weg vormen zich enorme bergen uit gebouwen verwijderde modder. Een enkeling beschermt zich met een mondkapje tegen het stof en de stank.

,,Er is al veel gebeurd maar laat je niet misleiden door de al weer redelijk ordentelijke aanblik. Veel gebouwen die nog overeind staan, zijn niet meer dan een lege huls, vertelt Spanjaard Fernando Arroyo die namens de VN de noodhulp in Gonaïves coördineert. En inderdaad, het stadsziekenhuis staat er nog maar het is vooral gevuld met modder. De bedden, medicijnen en andere apparatuur drijven sinds een maand in de oceaan tussen Haïti en Cuba.

Arroyo, kettingrokend, zetelt in zijn kantoor annex slaapkamer op de bovenste etage van de universiteit van Gonaïves die nu dienst doet als VN-hoofdkwartier. Op het dak wonen onder tentzeil de Jordaanse soldaten die het gebouw bewaken. Over Haïti is een internationale lappendeken van hulpverleners getrokken. Ze bemannen het noodhospitaal, repareren de infrastructuur en delen Japanse blikjes makreel uit, linzen uit de VS of rijst uit Pakistan.

,,De Haïtiaanse overheid laat het vrijwel volledig afweten. De enige lokale notabelen die we hier zien, proberen alleen maar paniek te scheppen door te roepen dat een opstand nabij is'', vertelt Arroyo. Neem zou het ziekenhuis. Sinds de ramp zijn de Haïtiaanse dokters niet meer gesignaleerd. Medische hulp werd verstrekt door Artsen zonder Grenzen, Argentijnse militaire dokters of Cubaanse artsen. ,,Ik heb de afgelopen dagen geklaagd bij de coördinerende Haïtiaanse minister Wainright en sinds een dag zijn de dokters uit Gonaïves ook actief. Maar het opruimen gebeurt nog steeds vooral door Taiwanezen. De Republiek Taiwan heeft zwaar materiaal ingevlogen.

De tragedie van Gonaïves is in geconcentreerde vorm de ramp die heel Haïti treft. Er is overbevolking en schrijnende armoede in het land waar mensen gemiddeld een dollar per dag verdienen. In mei stierven bij een vergelijkbare ramp al 2.000 mensen in het zuiden van Haïti. De ooit weldadig groene heuvels rondom Gonaïves zijn tot de laatste boom gekapt. De afwateringskanalen ontbraken of zaten verstopt met huisvuil waardoor orkaan Jeanne zo'n dramatische uitwerking had. ,,Zoals Gonaïves zijn er heel veel plekken op Haïti. Dit land is een ecologisch rampgebied. Als de hulpverleners nu weggaan uit Gonaïves zit de stad zonder gezondheidszorg of voedsel'', zegt Arroyo.

En dan is er nog het banditisme. Traditioneel geldt Gonaïves als een onrustige stad. Elke gewapende opstand in Haïti is hier begonnen. Begin dit jaar tijdens de acties die president Aristide fataal werden, is hier de gevangenis opengezet. De bendeleden lopen sindsdien vrij rond en plunderen het weinige dat overblijft.

De Verenigde Naties willen volgende week proberen over te stappen op een systeem waarbij meer gericht boedsel wordt uitgedeeld aan bewoners die als behoeftig geregistreerd staan. Een probleem is volgens Arroyo dat nu al bendeleden zijn betrapt die voor deze gelegenheid valse identiteitskaarten hebben gemaakt. Ook bij het voedsel uitdelen van vandaag maken ze moeilijkheden. Er wordt een man opgepakt die zich verdacht ophoudt bij de uitgang van het distributiecentrum. Onder zijn oranje t-shirt blijkt hij een enorme sabel te hebben verstopt. Hij moet op zijn buik op de grond gaan liggen, de handen geboeid op de rug. Een politieman uit Montreal bewaakt hem. Niemand lijkt raad te weten met de situatie.